Shloka 20
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
इत्युक्त्वा देवदेवस्य पत्नी धर्मभृतां वरा । स्मितपूर्वमथाभाष्य सर्वास्ता: सरितस्तथा,ऐसा कहकर देवाधिदेव महादेवजीकी पत्नी, धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ, धर्मवत्सला, देवमहिषी उमाने स्त्री-धर्मके ज्ञानमें निपुण गंगा आदि उन समस्त श्रेष्ठ सरिताओंको मन्द मुसकानके साथ सम्बोधित करके उनसे स्त्रीधर्मके विषयमें प्रश्न किया
ity uktvā devadevasya patnī dharmabhṛtāṃ varā | smitapūrvam athābhāṣya sarvāstāḥ saritastathā ||
Nachdem sie so gesprochen hatte, wandte sich Umā—die Gemahlin des Gottes der Götter, die Vornehmste unter den Wahrhaft-Dharma-Tragenden—mit einem sanften Lächeln an all jene Flüsse, wie etwa die Gaṅgā, und befragte sie nach den Pflichten und der rechten Lebensführung der Frauen (strī-dharma).
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse frames strī-dharma as a subject to be examined through respectful inquiry and authoritative dialogue: Umā, portrayed as exemplary in dharma, initiates a discussion on women’s duties and ethical conduct by consulting venerable, personified rivers such as Gaṅgā.
After concluding a prior statement, Umā—the wife of Mahādeva—smiles gently and addresses the assembled rivers (including Gaṅgā), posing questions to them about strī-dharma, setting up a didactic exchange.