Shloka 83
Vānaprastha-dharma and Tapas: Śiva–Umā Saṃvāda
Forest-Stage Discipline and Austerity
हृष्टपुष्टमनास्तेषां प्रजा भवति नित्यदा । कुलवंशस्य वृद्धिस्तु पिण्डदस्य फलं भवेत् । श्रद्दधानस्तु यः कुर्यात् पितृणामनृणो भवेत्,उनकी प्रजा सदा हृष्ट-पुष्ट मनवाली होती है। कुल और वंश-परम्पराकी वृद्धि श्राद्धका फल है। पिण्डदान करनेवालेको यह फल सुलभ होता है। जो श्रद्धापूर्वक पितरोंका श्राद्ध करता है, वह उनके ऋणसे छुटकारा पा जाता है
hṛṣṭa-puṣṭa-manās teṣāṃ prajā bhavati nityadā | kula-vaṃśasya vṛddhis tu piṇḍa-dasya phalaṃ bhavet | śraddadhānas tu yaḥ kuryāt pitṝṇām anṛṇo bhavet |
Śakra sprach: „Wer diese Ahnenriten vollzieht, dessen Angehörige und Nachkommen bleiben stets froh, wohlgenährt und zufrieden. Das Wachstum und die Fortdauer von Familie und Geschlecht sind eine Frucht des śrāddha; dieser Nutzen kommt leicht dem Darbringer der piṇḍa-Gabe zu. Und wer den Pitṛs das śrāddha im Glauben vollzieht, wird frei von der Schuld, die er ihnen schuldet.“
शक्र उवाच
Educational Q&A
Śrāddha and piṇḍadāna, when done with śraddhā (faith and reverence), are presented as dharmic duties that sustain family well-being and lineage continuity, and they discharge one’s pitṛ-ṛṇa—the moral obligation owed to one’s ancestors.
Śakra (Indra) is explaining the fruits of performing ancestral rites: the prosperity and contentment of one’s people, the growth of family and lineage, and the removal of indebtedness to the Pitṛs through faithful performance of śrāddha and piṇḍa offerings.