Shloka 22
आह पुत्रांस्ततः सो5थ स्त्रीभूत: पार्थिवोत्तम: । सम्प्रीत्या भुज्यतां राज्यं वनं यास्यामि पुत्रका:,उस सरोवरमें उतरकर स्नान करते ही दैवने मुझे स्त्री बना दिया। अपनी स्त्रियों और मन्त्रियोंके नाम-गोत्र बताकर उन स्त्रीरूपधारी श्रेष्ठ नरेशने अपने पुत्रोंसे कहा--'पुत्रो! तुमलोग आपसमें प्रेमपूर्वक्क रहकर राज्यका उपभोग करो। अब मैं वनको चला जाऊँगा'
āha putrāṁs tataḥ so ’tha strībhūtaḥ pārthivottamaḥ | samprītyā bhujyatāṁ rājyaṁ vanaṁ yāsyāmi putrakāḥ ||
Bhīṣma sprach: Da wandte sich jener vornehmste König—zur Frau geworden—an seine Söhne: „Meine lieben Söhne, lebt in Eintracht und Zuneigung zusammen und genießt das Reich. Ich aber werde in den Wald gehen.“ Diese Worte rahmen einen bewussten Verzicht: Der Herrscher stellt sozialen Frieden und geordnete Nachfolge über jeden persönlichen Anspruch, zieht sich zurück, um Streit zu verhüten und das Dharma zu wahren.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic kingship through restraint: when personal circumstances could destabilize rule, the ruler chooses renunciation and urges his heirs to govern in concord. Harmony (samprīti) and orderly succession are treated as higher goods than individual attachment to power.
A foremost king, having been transformed into a woman, addresses his sons and instructs them to enjoy and administer the kingdom with mutual affection, while he himself resolves to depart to the forest—signaling withdrawal from worldly rule to avoid discord.