Shloka 3
कर्मणा मनुज: कुर्वन् हिंसां पार्थिवसत्तम | वाचा च मनसा चैव कथं दु:खात् प्रमुच्यते,युधिष्ठिरने पूछा--महामते! देवता, ऋषि और ब्राह्मण वैदिक प्रमाणके अनुसार सदा अहिंसा-धर्मकी प्रशंसा किया करते हैं। अतः नृपश्रेष्ठ! मैं पूछता हूँ कि मन, वाणी और क्रियासे भी हिंसाका ही आचरण करनेवाला मनुष्य किस प्रकार उसके दुःखसे छुटकारा पा सकता है?
karmāṇā manuṣaḥ kurvan hiṁsāṁ pārthiva-sattama | vācā ca manasā caiva kathaṁ duḥkhāt pramucyate ||
Yudhiṣṭhira sprach: „O bester der Könige, wenn ein Mensch durch seine Taten Gewalt begeht—und ebenso durch seine Worte, ja sogar durch seinen Geist—wie soll er je von dem Leid erlöst werden, das solche Gewalt hervorbringt?“
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a moral principle: violence is not only physical but also verbal and mental, and such harm generates suffering. Liberation from that suffering requires abandoning hiṁsā at all three levels—deed, speech, and intention.
In Anuśāsana Parva’s dharma-discourse setting, Yudhiṣṭhira questions an authority figure, emphasizing that Vedic tradition praises ahiṁsā. He asks how a person who persists in violence through body, speech, and mind could possibly escape the resulting misery.