Shloka 9
प्रतीप–गङ्गा संवादः तथा शंतनु–गङ्गा विवाहशर्तिः
Pratīpa and Gaṅgā; Śaṃtanu’s marriage condition
ययातिरुवाच अरण्ये वसतो यस्य ग्रामो भवति पृष्ठत: । ग्रामे वा वसतो5रण्यं स मुनि: स्थाज्जनाधिप,ययातिने कहा--जनेश्वर! अरण्यमें निवास करते समय जिसके लिये ग्राम पीछे होता है और ग्राममें वास करते समय जिसके लिये अरण्य पीछे होता है, वह मुनि कहलाता है
yayātir uvāca: araṇye vasato yasya grāmo bhavati pṛṣṭhataḥ | grāme vā vasato 'raṇyaṃ sa muniḥ syāj janādhipa ||
Yayāti sprach: „O Herr der Menschen, wahrhaft ein Weiser ist, für wen selbst beim Leben im Wald das Dorf ‘hinten’ bleibt (ohne Anhaften), und selbst beim Leben im Dorf der Wald ‘hinten’ bleibt (sein inneres Losgelöstsein bleibt unverändert).“
अष्टक उवाच
Educational Q&A
A true muni is defined by inner detachment, not by external setting: whether in forest or village, he keeps both ‘behind’—neither worldly life nor ascetic environment becomes an object of dependence or pride.
Yayāti addresses a king (janādhipa) and offers a criterion for recognizing a sage: the sage’s mind remains free from attachment to either social life (grāma) or solitary austerity (araṇya), treating both as secondary to inner discipline.