Shloka 2
प्रतीप–गङ्गा संवादः तथा शंतनु–गङ्गा विवाहशर्तिः
Pratīpa and Gaṅgā; Śaṃtanu’s marriage condition
ययातिरुवाच आहूताध्यायी गुरुकर्मस्वचोद्य: पूर्वोत्थायी चरमं चोपशायी । मृदुर्दान्तो धृतिमानप्रमत्तः स्वाध्यायशील: सिध्यति ब्रह्म॒चारी,ययाति बोले--शिष्यको उचित है कि गुरुके बुलानेपर उसके समीप जाकर पढ़े। गुरुकी सेवामें बिना कहे लगा रहे, रातमें गुरुजीके सो जानेके बाद सोये और सबेरे उनसे पहले ही उठ जाय। वह मृदुल (विनम्र), जितेन्द्रिय, धैर्यवानू, सावधान और स्वाध्यायशील हो। इस नियमसे रहनेवाला ब्रह्मचारी सिद्धिको पाता है
yayātir uvāca—āhūtādhyāyī gurukarmasv acodyaḥ pūrvotthāyī caramaṃ copśāyī | mṛdur dānto dhṛtimān apramattaḥ svādhyāyaśīlaḥ sidhyati brahmacārī ||
Yayāti sprach: Wenn der Lehrer ruft, soll der Schüler herantreten und lernen. Ohne erst ermahnt zu werden, soll er stets bei den Pflichten des Lehrers mitwirken; er soll sich erst niederlegen, nachdem der Lehrer zur Ruhe gegangen ist, und früher als er aufstehen. Sanft und demütig, die Sinne bezwingend, standhaft, wachsam und dem Selbststudium ergeben—ein solcher Brahmacārin erlangt durch diese Disziplin Vollendung.
अद्टक उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the dharma of a brahmacārin: prompt obedience to the teacher’s call, proactive service without being told, disciplined daily routine (sleeping after the teacher and rising before him), and inner virtues—humility, self-control, steadiness, vigilance, and commitment to svādhyāya—as the means to true accomplishment.
In this passage, Yayāti delivers an instruction on proper student conduct within the guru’s household, outlining the expected etiquette and virtues of a brahmacārin in the traditional guru-śiṣya setting.