Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Śukra’s Ultimatum and Devayānī’s Demand (शुक्र-प्रतिज्ञा तथा देवयानी-वर-याचना)

मार्तण्डस्य मनुर्धीमानजायत सुतः प्रभु: । यमश्नापि सुतो जज्ञे ख्यातस्तस्यानुज: प्रभु:,धन्यं यशस्यमायुष्यं कीर्तयिष्यामि तेडनघ । वैशम्पायनजी कहते हैं--निष्पाप जनमेजय! अब मैं दक्ष प्रजापति, वैवस्वत मनु, भरत, कुरु, पूर, अजमीढ, यादव, कौरव तथा भरतवंशियोंकी कुल-परम्पराका तुमसे वर्णन करूँगा। उनका कुल परम पवित्र, महान्‌ मंगलकारी तथा धन, यश और आयुकी प्राप्ति करानेवाला है विवस्वानके ही पुत्र परम बुद्धिमान्‌ मनु हुए, जो बड़े प्रभावशाली हैं। मनुके बाद उनसे यम नामक पुत्रकी उत्पत्ति हुई, जो सर्वत्र विख्यात हैं। यमराज मनुके छोटे भाई तथा प्राणियोंका नियमन करनेमें समर्थ हैं

vaiśampāyana uvāca |

mārtaṇḍasya manur dhīmān ajāyata sutaḥ prabhuḥ |

yamaś cāpi suto jajñe khyātas tasyānujaḥ prabhuḥ |

dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ kīrtayiṣyāmi te 'nagha |

Vaiśampāyana sprach: „Aus Mārtaṇḍa (Vivasvān) wurde Manu geboren, ein Sohn von Weisheit und Macht. Und auch ein Sohn namens Yama wurde geboren—überall berühmt—sein jüngerer Bruder, groß an Autorität. O Schuldloser, ich will dir eine gesegnete Linie schildern, ruhmtragend und lebensverlängernd.“

मार्तण्डस्यof Mārtaṇḍa (the Sun)
मार्तण्डस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमार्तण्ड
FormMasculine, Genitive, Singular
मनुःManu
मनुः:
Karta
TypeNoun
Rootमनु
FormMasculine, Nominative, Singular
धीमान्wise, intelligent
धीमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootधीमत्
FormMasculine, Nominative, Singular
अजायतwas born / came to be
अजायत:
TypeVerb
Rootजन्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Ātmanepada
सुतःson
सुतः:
Karta
TypeNoun
Rootसुत
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रभुःmighty, powerful
प्रभुः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रभु
FormMasculine, Nominative, Singular
यमःYama
यमः:
Karta
TypeNoun
Rootयम
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
सुतःson
सुतः:
Karta
TypeNoun
Rootसुत
FormMasculine, Nominative, Singular
जज्ञेwas born
जज्ञे:
TypeVerb
Rootजन्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Ātmanepada
ख्यातःrenowned, famous
ख्यातः:
Karta
TypeAdjective
Rootख्यात
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्यof him (of Manu)
तस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
अनुजःyounger brother
अनुजः:
Karta
TypeNoun
Rootअनुज
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रभुःmighty, capable
प्रभुः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रभु
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
M
Mārtaṇḍa (Vivasvān/Sun)
M
Manu (Vaivasvata Manu)
Y
Yama
J
Janamejaya

Educational Q&A

The passage frames dynastic genealogy as ethically potent: remembering and reciting a righteous lineage is described as auspicious—conferring blessing, fame, and longevity—because it connects human kingship to cosmic order (Manu as lawgiver; Yama as regulator).

Vaiśampāyana addresses Janamejaya and begins a formal account of ancestral succession, stating that from the Sun (Mārtaṇḍa/Vivasvān) came Manu, and from Manu came Yama, who is famed and characterized as Manu’s younger brother and a powerful authority.