Previous Verse
Next Verse

Shloka 75

अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति

Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence

स चापि निरनुक्रोश: क्षत्रयोनि: पिता तव | विश्वामित्रो ब्राह्मणत्वे लुब्ध: कामवशं गत:,और तुम्हारे क्षत्रियजातीय पिता विश्वामित्र भी, जो ब्राह्मण बननेके लिये लालायित थे और मेनकाको देखते ही कामके अधीन हो गये थे, बड़े निर्दयी जान पड़ते हैं

sa cāpi niranukrośaḥ kṣatrayoniḥ pitā tava | viśvāmitro brāhmaṇatve lubdhaḥ kāmavaśaṃ gataḥ ||

„Und auch dein Vater —aus kṣatriyischer Herkunft— scheint gänzlich ohne Erbarmen: Viśvāmitra, gierig nach dem Rang eines Brahmanen, geriet unter die Herrschaft der Begierde, sobald er Menakā erblickte.“

सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
निरनुक्रोशःmerciless, without compassion
निरनुक्रोशः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिरनुक्रोश
FormMasculine, Nominative, Singular
क्षत्रयोनिḥof Kshatriya birth
क्षत्रयोनिḥ:
Karta
TypeAdjective
Rootक्षत्रयोनि
FormMasculine, Nominative, Singular
पिताfather
पिता:
Karta
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Nominative, Singular
तवof you/your
तव:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
विश्वामित्रःVishvamitra
विश्वामित्रः:
Karta
TypeProper Noun
Rootविश्वामित्र
FormMasculine, Nominative, Singular
ब्राह्मणत्वेin/for Brahminhood (state of being a Brahmin)
ब्राह्मणत्वे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootब्राह्मणत्व
FormNeuter, Locative, Singular
लुब्धःgreedy, desirous
लुब्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootलुब्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
कामवशम्under the control of desire
कामवशम्:
Karma
TypeNoun
Rootकामवश
FormMasculine, Accusative, Singular
गतःgone/come to (i.e., fallen under)
गतः:
Karta
TypeVerb
Rootगम्
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)

दुष्यन्त उवाच

D
Duṣyanta
V
Viśvāmitra
M
Menakā

Educational Q&A

The verse highlights an ethical critique: even a great ascetic’s pursuit of spiritual status (brāhmaṇatva) can be undermined by unchecked desire (kāma). It implicitly contrasts true dharma—marked by self-control and compassion—with ambition and sensual weakness.

Duṣyanta speaks pointedly about Śakuntalā’s parentage, remarking that her father Viśvāmitra—though striving for Brahminhood—became overpowered by desire upon seeing Menakā, and thus appears ‘without compassion.’ The line functions as a sharp moral observation within the surrounding discussion of lineage and conduct.