Shloka 54
अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति
Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence
स त्वं स्वयमभिप्राप्तं साभिलाषमिमं सुतम् | प्रेक्षमाणं कटाक्षेण किमर्थमवमन्यसे,“देखिये, आपका यह पुत्र स्वयं आपके पास आया है और प्रेमपूर्ण तिरछी चितवनसे आपकी ओर देखता हुआ आपकी गोदमें बैठनेके लिये उत्सुक है; फिर आप किसलिये इसका तिरस्कार करते हैं। चींटियाँ भी अपने अण्डोंका पालन ही करती हैं; उन्हें फोड़तीं नहीं। फिर आप धर्मज्ञ होकर भी अपने पुत्रका भरण-पोषण क्यों नहीं करते?
sa tvaṁ svayam abhiprāptaṁ sābhilāṣam imaṁ sutam | prekṣamāṇaṁ kaṭākṣeṇa kimarthaṁ avamanyase |
Duṣyanta sprach: „Dieser Sohn von dir ist aus eigenem Antrieb zu dir gekommen, voller Sehnsucht. Mit einem liebevollen Seitenblick schaut er zu dir, begierig, auf deinem Schoß zu sitzen—warum also weist du ihn gering? Selbst Ameisen pflegen ihre Eier; sie zerdrücken sie nicht. Wie kannst du, der du das Dharma kennst, dich weigern, deinen eigenen Sohn zu erhalten und aufzuziehen?“
दुष्यन्त उवाच
Educational Q&A
The verse stresses dharma as compassionate responsibility: a parent must not reject a child who seeks care and recognition; even creatures like ants protect their offspring, so a dharma-knower should certainly nurture and support his own child.
Duṣyanta addresses the mother (contextually Śakuntalā) about their son who has approached with affection and longing; he questions why the child is being treated with disregard and frames acceptance and upbringing of the child as a clear duty grounded in dharma.