Shloka 35
Adhyāya 71: Kaca and the Saṃjīvanī-vidyā
Devayānī–Śukra Episode
(ब्रह्मर्षिशापं राजर्षि: कथं मोक्ष्यति कौशिक: । अवमत्य तदा देवैर्यज्ञाड़ं तद् विनाशितम् ।। अन्यानि च महातेजा यज्ञाज़ान्यसृजत् प्रभु: । निनाय च तदा स्वर्ग त्रिशंकुं स महातपा: ।।) उस समय यह सोचकर कि <विश्वामित्र ब्रह्मर्षि वसिष्ठके शापको कैसे छूुड़ा देंगे? देवताओंने उनकी अवहेलना करके त्रिशंकुके यज्ञकी वह सारी सामग्री नष्ट कर दी। परंतु महातेजस्वी शक्तिशाली विश्वामित्रने दूसरी यज्ञ-सामग्रियोंकी सृष्टि कर ली तथा उन महातपस्वीने त्रिशंकुको स्वर्गलोकमें पहुँचा ही दिया। एतानि यस्य कर्माणि तस्याहं भृशमुद्धिजे | यथासौ न दहेत् क्रुद्धस्तथा55ज्ञापय मां विभो,जिनके ऐसे-ऐसे अद्भुत कर्म हैं, उन महात्मासे मैं बहुत डरती हूँ। प्रभो! जिससे वे कुपित हो मुझे भस्म न कर दें, ऐसे कार्यके लिये मुझे आज्ञा दीजिये
kaṇva uvāca | brahmarṣiśāpaṃ rājarṣiḥ kathaṃ mokṣyati kauśikaḥ | avamatya tadā devair yajñāḍaṃ tad vināśitam || anyāni ca mahātejā yajñāḍāny asṛjat prabhuḥ | nināya ca tadā svargaṃ triśaṅkuṃ sa mahātapāḥ || etāni yasya karmāṇi tasyāhaṃ bhṛśam udvije | yathāsau na dahet kruddhas tathājñāpaya māṃ vibho ||
Kaṇva sprach: „Wie sollte Kauśika (Viśvāmitra), ein königlicher ṛṣi, sich je vom Fluch des brahmarṣi (Vasiṣṭha) befreien? Damals zerstörten die Götter, ihn verachtend, alle Opfergeräte des Ritus Triśaṅkus. Doch Viśvāmitra, mächtig und von großem tejas, erschuf andere Opfermaterialien von neuem und brachte Triśaṅku durch die Strenge seiner Askese tatsächlich in den Himmel. Angesichts solcher erstaunlichen Taten fürchte ich diesen Großherzigen sehr. O Herr, gebiete mir so, dass er mich, wenn er zürnt, nicht zu Asche verbrennt.“
कण्व उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the formidable potency attributed to tapas (ascetic power) and the moral danger of uncontrolled anger: even gods oppose, yet a determined sage can override obstacles; therefore one should act with caution and seek guidance so that wrath does not lead to destructive consequences.
Kaṇva recalls how the gods destroyed the sacrificial requisites of Triśaṅku’s rite to thwart Viśvāmitra, but Viśvāmitra recreated the materials and sent Triśaṅku to heaven anyway. Overawed by such deeds, the speaker expresses fear and asks a powerful lord for instructions to avoid being burned if the sage becomes angry.