Shloka 20
अग्निशाप-प्रसंगः
Agni’s Curse and the Restoration of Ritual Order
त्वं धारयसि लोकांस्त्रीन् क्रियाणां च प्रवर्तक: । स तथा कुरु लोकेश नोच्छिद्येरन् यथा क्रिया:,देवताओं तथा ऋषियोंकी बात सुनकर विश्वविधाता ब्रह्माजीने प्राणियोंको उत्पन्न करनेवाले अविनाशी अग्निको बुलाकर मधुर वाणीमें कहा--'हुताशन! यहाँ समस्त लोकोंके स्रष्टा और संहारक तुम्हीं हो, तुम्हीं तीनों लोकोंको धारण करनेवाले हो, सम्पूर्ण क्रियाओंके प्रवर्तक भी तुम्हीं हो। अतः लोकेश्वर! तुम ऐसा करो जिससे अग्निहोत्र आदि क्रियाओंका लोप न हो। तुम सबके स्वामी होकर भी इस प्रकार मूढ़ (मोहग्रस्त) कैसे हो गये? तुम संसारमें सदा पवित्र हो, समस्त प्राणियोंकी गति भी तुम्हीं हो
tvaṃ dhārayasi lokāṃs trīn kriyāṇāṃ ca pravartakaḥ | sa tathā kuru lokeśa nocchidyeraṃ yathā kriyāḥ ||
Du trägst die drei Welten und setzt alle heiligen Handlungen in Gang. Darum, o Herr der Welten, handle so, dass rituelle Pflichten — wie das Agnihotra — nicht in Verfall geraten. Der ethische Impuls ist deutlich: Die kosmische Ordnung hängt von der Fortdauer der vorgeschriebenen Taten ab, und wer die Welten trägt, muss auch die Praktiken schützen, die den Dharma tragen.
शौनक उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes that sustaining the cosmos is inseparable from sustaining dharmic practice: when prescribed rites and duties (kriyāḥ) are maintained, social and cosmic order remains intact; their interruption signals disorder.
Śaunaka addresses a supreme sustaining figure as 'lokeśa,' praising their role as supporter of the three worlds and initiator of rites, and urges them to act so that essential ritual practices do not lapse—reflecting anxiety about the decline of dharmic observances.