Shloka 18
अग्निशाप-प्रसंगः
Agni’s Curse and the Restoration of Ritual Order
श्रुत्वा तु तद् वचस्तेषामग्निमाहूय विश्वकृत्,देवताओं तथा ऋषियोंकी बात सुनकर विश्वविधाता ब्रह्माजीने प्राणियोंको उत्पन्न करनेवाले अविनाशी अग्निको बुलाकर मधुर वाणीमें कहा--'हुताशन! यहाँ समस्त लोकोंके स्रष्टा और संहारक तुम्हीं हो, तुम्हीं तीनों लोकोंको धारण करनेवाले हो, सम्पूर्ण क्रियाओंके प्रवर्तक भी तुम्हीं हो। अतः लोकेश्वर! तुम ऐसा करो जिससे अग्निहोत्र आदि क्रियाओंका लोप न हो। तुम सबके स्वामी होकर भी इस प्रकार मूढ़ (मोहग्रस्त) कैसे हो गये? तुम संसारमें सदा पवित्र हो, समस्त प्राणियोंकी गति भी तुम्हीं हो
śrutvā tu tad vacas teṣām agnim āhūya viśvakṛt | hutaśana! iha samasta-lokānāṁ sraṣṭā saṁhārakaś ca tvam eva, tvam eva trīṇi lokān dhārayasi, sarva-kriyāṇāṁ pravartakaś ca tvam | ataḥ lokeśvara! tvaṁ tathā kuru yena agnihotrādi-kriyāṇāṁ lopo na bhavet | tvaṁ sarvasya svāmī san api katham evaṁ mūḍho (mohagrastaḥ) abhavaḥ? tvaṁ loke sadā pavitraḥ, sarva-prāṇināṁ gatiś ca tvam eva |
Nachdem der Schöpfer des Weltalls die Worte der Götter und Seher vernommen hatte, rief er Agni herbei, den unvergänglichen Erzeuger der Geschöpfe, und sprach in sanfter Rede: „O Hutaśana, hier bist du allein der Schöpfer und der Zerstörer aller Welten; du trägst die drei Welten und setzt alle Riten und Handlungen in Gang. Darum, o Herr der Welt, handle so, dass die Opferhandlungen — beginnend mit dem Agnihotra — nicht zugrunde gehen. Obgleich du der Gebieter über alles bist, wie konntest du so der Verblendung anheimfallen? In der Welt bist du stets rein, und du bist Zuflucht und letzter Gang aller lebenden Wesen.“
शौनक उवाच
Educational Q&A
Cosmic order (dharma) is sustained through rightly performed rites and responsibilities. Even a powerful agent like Agni must act without delusion so that essential sacrificial duties (e.g., Agnihotra) do not lapse, preserving the moral and ritual fabric of the worlds.
After hearing the concerns of the gods and seers, Brahmā calls Agni and admonishes him: Agni is central to sustaining the three worlds and to enabling ritual action, so he must ensure that sacrificial practices do not disappear and must abandon any bewilderment that has led to neglect.