Shloka 112
आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः
Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition
नकुल: सहदेवश्व सर्वभूतमनोहरौ । यस्तु वर्चा इति ख्यात: सोमपुत्र: प्रतापवान्,भीमसेनको वायुका और अर्जुनको देवराज इन्द्रका अंश जानो। रूप-सौन्दर्यकी दृष्टिसे इस पृथ्वीपर जिनकी समानता करनेवाला कोई नहीं था, वे समस्त प्राणियोंका मन मोह लेनेवाले नकुल और सहदेव अश्विनीकुमारोंके अंशसे उत्पन्न हुए थे। वर्चा नामसे विख्यात जो चन्द्रमाका प्रतापी पुत्र था, वही महायशस्वी अर्जुनकुमार अभिमन्यु हुआ। जनमेजय! उसके अवतार-कालनमें चन्द्रमाने देवताओंसे इस प्रकार कहा--
vaishampāyana uvāca |
nakulaḥ sahadevaś ca sarvabhūtamanoharau |
(…)
varchā iti khyātaḥ somaputraḥ pratāpavān |
Vaiśampāyana sprach: Nakula und Sahadeva—die die Herzen aller Wesen erfreuen—wurden als Anteile der Aśvinīkumāras geboren, an Schönheit und Anmut auf Erden ohnegleichen. Und Varchā, der machtvolle Sohn Somas (des Mondes), berühmt unter diesem Namen, wurde zu Abhimanyu, dem ruhmreichen Sohn Arjunas.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes that exceptional human qualities—beauty, prowess, fame—are portrayed as arising from divine portions, but the epic’s ethical implication is that such gifts gain true worth only when aligned with dharma and used responsibly.
Vaiśampāyana explains the divine origins of the Pāṇḍavas: Nakula and Sahadeva are said to be born from the Aśvins’ portions, and Abhimanyu is identified with Varchā, the powerful son of Soma. The narration then transitions to Soma speaking to the gods at the time of Varchā/Abhimanyu’s descent.