Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Śakuntalā-Janma-Nāmakaraṇa (Birth and Naming of Śakuntalā) | शकुन्तला-जन्म-नामकरणम्

धरो ध्रुवश्च सोमश्न अहश्चैवानिलोडनल: । प्रत्यूषश्न प्रभासश्ष॒ वसवोडष्टौ प्रकीर्तिता:,लोक-व्यवहारका निर्वाह करनेके लिये वे सब-की-सब नक्षत्र-वाचक नामोंसे युक्त हैं। पितामह ब्रह्माजीके स्तनसे उत्पन्न होनेके कारण मुनिवर धर्मदेव उनके पुत्र माने गये हैं। प्रजापति दक्ष भी ब्रह्माजीके ही पुत्र हैं। दक्षकी कन्याओंके गर्भसे धर्मके आठ पुत्र उत्पन्न हुए, जिन्हें वसुगण कहते हैं। अब मैं वसुओंका विस्तारपूर्वक परिचय देता हूँ। धर, ध्रुव, सोम, अह, अनिल, अनल, प्रत्यूष और प्रभास--ये आठ वसु कहे गये हैं

dharaḥ dhruvaś ca somaś ca ahaś caivānilo'nalaḥ | pratyūṣaś ca prabhāsaś ca vasavo'ṣṭau prakīrtitāḥ ||

Vaiśampāyana sprach: „Dhara, Dhruva, Soma, Aha, Anila, Anala, Pratyūṣa und Prabhāsa — diese acht werden als die Vasus gerühmt.“

धरःDhara (name of a Vasu)
धरः:
Karta
TypeNoun
Rootधर
FormMasculine, Nominative, Singular
ध्रुवःDhruva (name of a Vasu)
ध्रुवः:
Karta
TypeNoun
Rootध्रुव
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सोमःSoma (name of a Vasu)
सोमः:
Karta
TypeNoun
Rootसोम
FormMasculine, Nominative, Singular
अहःAha (Day; name of a Vasu)
अहः:
Karta
TypeNoun
Rootअहन्
FormNeuter, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अनिलःAnila (Wind; name of a Vasu)
अनिलः:
Karta
TypeNoun
Rootअनिल
FormMasculine, Nominative, Singular
उदनलःUdanala (lit. 'rising fire'; name of a Vasu)
उदनलः:
Karta
TypeNoun
Rootउदनल
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रत्यूषःPratyūṣa (dawn; name of a Vasu)
प्रत्यूषः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रत्यूष
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
प्रभासःPrabhāsa (radiance; name of a Vasu)
प्रभासः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रभास
FormMasculine, Nominative, Singular
वसवःthe Vasus
वसवः:
Karta
TypeNoun
Rootवसु
FormMasculine, Nominative, Plural
अष्टौeight
अष्टौ:
Karta
TypeAdjective
Rootअष्टन्
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रकीर्तिताःare proclaimed/are mentioned
प्रकीर्तिताः:
TypeAdjective
Rootप्र + कीर्त (क्त)
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
V
Vasus (Aṣṭa-vasu)
D
Dhara
D
Dhruva
S
Soma
A
Aha
A
Anila
A
Anala
P
Pratyūṣa
P
Prabhāsa

Educational Q&A

The verse emphasizes cosmic order: the world is upheld by structured divine functions (the Vasus), suggesting that stability, regularity, and lawful maintenance of the cosmos are integral to dharma.

Vaiśampāyana enumerates the eight Vasus by name as part of a broader genealogical/cosmological account, preparing the listener to understand their identities and roles within the epic’s sacred history.