Shloka 50
Duḥṣanta at Kaṇva-Āśrama; Śakuntalā’s Reception and Origin Prelude (दुःषन्तस्य कण्वाश्रमागमनम्)
अरुणा रक्षिता चैव रम्भा तद्धन्मनोरमा | केशिनी च सुबाहुश्च सुरता सुरजा तथा,भारत! इसके अतिरिक्त अन्य बहुत-से वंशोंकी उत्पत्तिका वर्णन करता हूँ। प्राधा नामवाली दक्षकन्याने अनवद्या, मनु, वंशा, असुरा, मार्गणप्रिया, अरूपा, सुभगा और भासी इन कन्याओंको उत्पन्न किया। सिद्ध, पूर्ण, बारहि, महायशस्वी पूर्णायु, ब्रह्मचारी, रतिगुण, सातवें सुपर्ण, विश्वावसु, भानु और दसवें सुचन्द्र--से दस देव-गन्धर्व भी प्राधाके ही पुत्र बताये गये हैं। इनके सिवा महाभागा देवी प्राधाने पहले देवर्षि (कश्यप)-के समागमसे इन प्रसिद्ध अप्सराओंके शुभ लक्षणवाले समुदायको उत्पन्न किया था। उनके नाम ये हैं-- अलम्बुषा, मिश्रकेशी, विद्युत्पर्णा, तिलोत्तमा, अरुणा, रक्षिता, रम्भा, मनोरमा, केशिनी, सुबाहु, सुरता, सुरजा और सुप्रिया। अतिबाहु, सुप्रसिद्ध हाहा और हूहू तथा तुम्बुरु--ये चार श्रेष्ठ गन्धर्व भी प्राधाके ही पुत्र माने गये हैं
aruṇā rakṣitā caiva rambhā taddhanmanoramā | keśinī ca subāhuś ca suratā surajā tathā ||
Vaiśampāyana sprach: „(Unter jenen berühmten Apsaras sind) Aruṇā, Rakṣitā, Rambhā und die überaus anmutige Manoramā; ferner Keśinī und Subāhu sowie Suratā und Surajā.“ In dieser genealogischen Erzählung setzt der Sprecher die Aufzählung der gefeierten himmlischen Nymphen fort, die in der göttlichen Linie geboren wurden, und betont die Fülle und den Ruhm der Wesen, die aus heiligen Verbindungen und aus dem Geschlecht hervorgehen.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse primarily serves a genealogical-cosmological purpose rather than a direct moral injunction: it underscores the Mahābhārata’s vision of an ordered universe where renowned beings arise through lineage and sacred connections, and where remembering names and origins is part of preserving tradition (itihāsa).
Vaiśampāyana continues a catalog of celestial figures, naming several famous apsarases (and related divine-personages) as part of a broader account of progeny and lineages in the Adi Parva.