Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Duḥṣanta at Kaṇva-Āśrama; Śakuntalā’s Reception and Origin Prelude (दुःषन्तस्य कण्वाश्रमागमनम्)

एकादशस्तथा त्वष्टा द्वादशो विष्णुरुच्यते । जघन्यजस्तु सर्वेषामादित्यानां गुणाधिक:,धाता, मित्र, अर्यमा, इन्द्र, वरुण, अंश, भग, विवस्वान्‌, पूषा, दसवें सविता, ग्यारहवें त्वष्टा और बारहवें विष्णु कहे जाते हैं। इन सब आदित्योंमें विष्णु छोटे हैं; किंतु गुणोंमें वे सबसे बढ़कर हैं

ekādaśas tathā tvaṣṭā dvādaśo viṣṇur ucyate | jaghanyajas tu sarveṣām ādityānāṁ guṇādhikaḥ || dhātā mitro 'ryamā indro varuṇo 'ṁśo bhagaḥ vivasvān pūṣā savitā tvaṣṭā viṣṇuś ca ||

Vaiśampāyana sprach: „Der elfte ist Tvaṣṭṛ, und der zwölfte wird Viṣṇu genannt. Obwohl Viṣṇu der Jüngste unter allen Ādityas ist, überragt er sie alle an Vorzüglichkeit der Eigenschaften. Die Ādityas sind: Dhātṛ, Mitra, Aryaman, Indra, Varuṇa, Aṁśa, Bhaga, Vivasvān, Pūṣan, Savitṛ, Tvaṣṭṛ und Viṣṇu.“

एकादशःthe eleventh (Aditya)
एकादशः:
Karta
TypeNoun
Rootएकादश
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाalso/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
त्वष्टाTvaṣṭā
त्वष्टा:
Karta
TypeNoun
Rootत्वष्टृ
FormMasculine, Nominative, Singular
द्वादशःthe twelfth (Aditya)
द्वादशः:
Karta
TypeNoun
Rootद्वादश
FormMasculine, Nominative, Singular
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta
TypeNoun
Rootविष्णु
FormMasculine, Nominative, Singular
उच्यतेis said/is called
उच्यते:
TypeVerb
Rootवच्
FormPresent, Passive, Third, Singular
जघन्यजःthe youngest/last-born
जघन्यजः:
Karta
TypeAdjective
Rootजघन्यज
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
TypePronoun/Adjective
Rootसर्व
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
आदित्यानाम्of the Ādityas
आदित्यानाम्:
TypeNoun
Rootआदित्य
FormMasculine, Genitive, Plural
गुणाधिकःsuperior in qualities
गुणाधिकः:
Karta
TypeAdjective
Rootगुणाधिक
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Ā
Ādityas
D
Dhātṛ
M
Mitra
A
Aryaman
I
Indra
V
Varuṇa
A
Aṁśa
B
Bhaga
V
Vivasvān
P
Pūṣan
S
Savitṛ
T
Tvaṣṭṛ
V
Viṣṇu

Educational Q&A

Rank or seniority is not the measure of greatness: although Viṣṇu is described as the youngest among the Ādityas, he is declared foremost in excellence of qualities (guṇa). The verse highlights virtue and merit as the true basis of eminence.

Vaiśampāyana is enumerating the twelve Ādityas and identifying their order, stating that Tvaṣṭṛ is the eleventh and Viṣṇu the twelfth, while emphasizing Viṣṇu’s superior qualities despite being last-born.