Shloka 22
Jaratkāru-nirukti and Parīkṣit’s forest encounter (जরত्कारुनिरुक्तिः—परिक्षिद्वनप्रसङ्गः)
सौतिरुवाच तथैव कृत्वा विवरं प्रविश्य स प्रभुर्भुवो भुजगवराग्रज: स्थित: । बिभर्ति देवीं शिरसा महीमिमां समुद्रनेमिं परिगृहा सर्वतः,उग्रश्रवाजी कहते हैं--नागराज वासुकिके बड़े भाई सर्वसमर्थ भगवान् शेषने “बहुत अच्छा" कहकर ब्रह्माजीकी आज्ञा शिरोधार्य की और पृथ्वीके विवरमें प्रवेश करके समुद्रसे घिरी हुई इस वसुधा-देवीको उन्होंने सब ओरसे पकड़कर सिरपर धारण कर लिया (तभीसे यह पृथ्वी स्थिर हो गयी)
Sautir uvāca: tathaiva kṛtvā vivaraṁ praviśya sa prabhur bhuvo bhujagavarāgrajaḥ sthitaḥ | bibharti devīṁ śirasā mahīm imāṁ samudranemiṁ parigṛhya sarvataḥ ||
Sauti sprach: Nachdem er zugestimmt—„So sei es“—und den Befehl ausgeführt hatte, trat der mächtige Herr Śeṣa, der ältere Bruder des vornehmsten unter den Schlangen, in die Erdspalte ein und nahm dort seinen Stand ein. Diese Erdgöttin, vom Ozean umringt, umschlang er von allen Seiten und trug sie auf seinem Haupt—so wurde ihre Festigkeit und Ordnung begründet.
शेष उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma as faithful execution of a rightful command and the sustaining responsibility of the powerful: Śeṣa upholds the world not by conquest but by steady support, embodying service that preserves cosmic order.
Sauti narrates that Śeṣa, obeying the divine instruction, enters a fissure in the earth and positions himself beneath it, encircling the ocean-bounded Earth-goddess and bearing her upon his head so that the earth becomes stable.