Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)

स॒ एवमुक्त उपाध्याय: प्रत्युवाच यस्मादू्‌ भवान्‌ केदारखण्डं विदार्योत्थितस्तस्मादुद्दालक एव नाम्ना भवान्‌ भविष्यतीत्युपाध्यायेनानुगृहीत:,आरुणिके ऐसा कहनेपर उपाध्यायने उत्तर दिया--“तुम क्यारीके मेड़को विदीर्ण करके उठे हो, अत: इस उद्दलनकर्मके कारण उद्दालक नामसे ही प्रसिद्ध होओगे।' ऐसा कहकर उपाध्यायने आरुणिको अनुगृहीत किया

sa evam ukta upādhyāyaḥ pratyuvāca—yasmād bhavān kedārakhaṇḍaṃ vidāryotthitas tasmād uddālaka eva nāmnā bhavān bhaviṣyatīti; upādhyāyenānugṛhītaḥ.

Als er so gesprochen hatte, erwiderte der Lehrer: „Weil du aufgestanden bist, nachdem du den Damm jenes Feldstücks aufgespalten hast, sollst du fortan mit dem Namen Uddālaka bekannt sein.“ So segnete der Präzeptor Āruṇika gnädig und verlieh ihm einen Namen, der seine mühevolle Pflichterfüllung bewahrte.

सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
उक्तःhaving been spoken to / addressed
उक्तः:
TypeParticiple
Rootवच्
FormMasculine, Nominative, Singular, Passive, Past (PPP)
उपाध्यायःthe teacher
उपाध्यायः:
Karta
TypeNoun
Rootउपाध्याय
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
यस्मात्because / from which (reason)
यस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
भवान्you (honorific)
भवान्:
Karta
TypePronoun
Rootभवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
केदारखण्डम्a piece/section of a field (ridge/plot)
केदारखण्डम्:
Karma
TypeNoun
Rootकेदारखण्ड
FormNeuter, Accusative, Singular
विदार्यhaving split/cleft
विदार्य:
TypeGerund
Rootविदॄ
FormAbsolutive (क्त्वा/ल्यप्)
उत्थितःrisen up
उत्थितः:
TypeParticiple
Rootस्था (उत्-स्था)
FormMasculine, Nominative, Singular, Active, Past (PPP-like, क्त)
तस्मात्therefore / from that (reason)
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
उद्दालकःUddālaka (name)
उद्दालकः:
Karta
TypeNoun
Rootउद्दालक
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed / only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
नाम्नाby name
नाम्ना:
Karana
TypeNoun
Rootनामन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
भवान्you (honorific)
भवान्:
Karta
TypePronoun
Rootभवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
भविष्यतिwill be
भविष्यति:
TypeVerb
Rootभू
FormFuture, Third, Singular, Parasmaipada
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
उपाध्यायेनby the teacher
उपाध्यायेन:
Karana
TypeNoun
Rootउपाध्याय
FormMasculine, Instrumental, Singular
अनुगृहीतःwas favored/blessed
अनुगृहीतः:
TypeParticiple
Rootग्रह् (अनु-ग्रह्)
FormMasculine, Nominative, Singular, Passive, Past (PPP)
आरुणिकःĀruṇika (the student)
आरुणिकः:
Karta
TypeNoun
Rootआरुणिक
FormMasculine, Nominative, Singular

राम उवाच

U
Upādhyāya (teacher)
Ā
Āruṇika
U
Uddālaka (name conferred)
K
kedārakhaṇḍa (field-plot/embankment)