HomeMahabharataAdi ParvaAdhyaya 3Shloka 124
Previous Verse
Next Verse

Shloka 124

Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)

तदेवं गते न शक्तो5हं तीक्षणहृदयत्वात्‌ तं शापमन्यथा कर्तु गम्यतामिति । तमुत्तड़क: प्रत्युवाच भवताहमन्नस्याशुचिभावमालक्ष्य प्रत्यनुनीत: प्राक्‌ च तेडभिहितम्‌,“अतः ऐसी दशामें कठोरहृदय होनेके कारण मैं उस शापको बदलनेमें असमर्थ हूँ। इसलिये आप जाइये।” तब उत्तंक बोले--'राजन्‌! आपने अन्नकी अपवित्रता देखकर मुझसे क्षमाके लिये अनुनय-विनय की है, किंतु पहले आपने कहा था कि “तुम शुद्ध अन्नको दूषित बता रहे हो, इसलिये संतानहीन हो जाओगे।” इसके बाद अन्नका दोषयुक्त होना प्रमाणित हो गया, अत: आपका यह शाप मुझपर लागू नहीं होगा”

tad evaṃ gate na śakto 'haṃ tīkṣṇa-hṛdayatvāt taṃ śāpam anyathā kartuṃ gamyatām iti | tam uttankaḥ pratyuvāca: bhavatāham annasyāśuci-bhāvam ālakṣya pratyanunītaḥ prāk ca te 'bhihitam—“ataḥ …” |

Rama sagte: „Da die Dinge nun so weit gekommen sind, vermag ich—wegen der Härte meines Herzens—jenen Fluch nicht zu ändern. Darum geh.“ Uttanka erwiderte: „O König! Als du die Unreinheit der Speise erkanntest, suchtest du mich mit Bitten zu besänftigen; doch zuvor hattest du gesprochen: ‚Du nennst reine Speise unrein; darum sollst du ohne Nachkommen sein.‘ Nun aber ist der Makel der Speise erwiesen, und so kann dieser Fluch mich mit Recht nicht treffen.“

तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
गतेwhen (it has) gone/come to pass
गते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootगम्
Formक्त, Neuter, Locative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
शक्तःable
शक्तः:
TypeAdjective
Rootशक्त
FormMasculine, Nominative, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअहम्
FormMasculine/Feminine, Nominative, Singular
तीक्ष्ण-हृदयत्वात्because of hardness of heart
तीक्ष्ण-हृदयत्वात्:
Karana
TypeNoun
Rootतीक्ष्णहृदयत्व
FormNeuter, Ablative, Singular
तम्that
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
शापम्curse
शापम्:
Karma
TypeNoun
Rootशाप
FormMasculine, Accusative, Singular
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा
कर्तुम्to do/make
कर्तुम्:
TypeVerb
Rootकृ
Formतुमुन्
गम्यताम्let (him/you) go
गम्यताम्:
TypeVerb
Rootगम्
FormLot (imperative), Atmanepada, Third, Singular
इतिthus (quoting)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
उत्तङ्कःUttaṅka
उत्तङ्कः:
Karta
TypeNoun
Rootउत्तङ्क
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
TypeVerb
Rootप्रति-उप-√वच्
FormLan (imperfect), Parasmaipada, Third, Singular
भवताby you
भवता:
Karta
TypePronoun
Rootभवत्
FormMasculine, Instrumental, Singular
अहम्me
अहम्:
Karma
TypePronoun
Rootअहम्
FormMasculine/Feminine, Accusative, Singular
अन्नस्यof the food
अन्नस्य:
TypeNoun
Rootअन्न
FormNeuter, Genitive, Singular
अशुचि-भावम्impure state
अशुचि-भावम्:
Karma
TypeNoun
Rootअशुचिभाव
FormMasculine, Accusative, Singular
आलक्ष्यhaving noticed
आलक्ष्य:
TypeVerb
Rootआ-√लक्ष्
Formल्यप् (absolutive)
प्रत्यनुनीतःentreated/apologized
प्रत्यनुनीतः:
TypeVerb
Rootप्रति-अनु-√नी
Formक्त, Masculine, Nominative, Singular
प्राक्earlier
प्राक्:
TypeIndeclinable
Rootप्राक्
and
:
TypeIndeclinable
Root
तेto you/your
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormMasculine/Feminine, Dative/Genitive, Singular
अभिहितम्was said
अभिहितम्:
TypeVerb
Rootअभि-√धा
Formक्त, Neuter, Nominative/Accusative, Singular
अतःtherefore/from this
अतः:
TypeIndeclinable
Rootअतः

राम उवाच

R
Rāma
U
Uttaṅka
Ś
śāpa (curse)
A
anna (food)