Shloka 12
अग्निभय-प्रसङ्गे मन्दपालस्य शोकः
Mandapāla’s Lament amid the Threat of Fire
भानुमन्तं महाघोषं सर्वरत्नमनोरमम् । ससर्ज यं सुतपसा भौमनो भुवनप्रभु:,उससे तेजोमयी किरणें छिटकती थीं। उसके चलनेपर सब ओर बड़े जोरकी आवाज गूँज उठती थी। वह रथ सब प्रकारके रत्नोंसे जटित होनेके कारण बड़ा मनोरम जान पड़ता था। सम्पूर्ण जगतके स्वामी प्रजापति विश्वकर्माने बड़ी भारी तपस्याके द्वारा उस रथका निर्माण किया था। उस सूर्यके समान तेजस्वी रथका “इदमित्थम्' रूपसे वर्णन नहीं हो सकता था। पूर्वकालमें शक्तिशाली सोम (चन्द्रमा)-ने उसी रथपर आरूढ़ हो दानवोंपर विजय पायी थी
vaiśampāyana uvāca |
bhānumantaṃ mahāghoṣaṃ sarvaratna-manoramam |
sasarja yaṃ sutapasā bhaumano bhuvana-prabhuḥ ||
Vaiśampāyana sprach: „Jener Wagen strahlte wie die Sonne, dröhnte in gewaltigem Getöse und war wonnig anzuschauen, da er mit jeder Art von Edelstein geschmückt war. Der Herr der Welten — Prajāpati Viśvakarman — formte ihn durch strenge Askese. Sein Glanz überstieg jede gewöhnliche Beschreibung; in alter Zeit bestieg der mächtige Soma (der Mond) eben diesen Wagen und errang den Sieg über die Dānavas.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Extraordinary power and legitimacy are portrayed as grounded in tapas and right cosmic workmanship: the chariot’s unmatched splendor is not mere luxury but a sign of divinely ordered skill (Viśvakarman) and disciplined effort (sutapas), supporting righteous victory over hostile forces.
Vaiśampāyana describes a magnificent, jewel-studded, thunderous chariot created by Viśvakarman through intense austerity, and notes that in ancient times Soma rode this very chariot to defeat the Dānavas.