Shloka 1
Hiḍimbā’s Account and the Bhīma–Hiḍimba Engagement (आदि पर्व, अध्याय १४२)
अपना बा | अड-एक्राछ - इससे महाभारतकालमें यन्त्रयुक्त नौकाओं (जहाजों)-का निर्माण सूचित होता है। एकचत्वारिंशर्दाधिकशततमो< ध्याय: दुर्योधनका धृतराष्ट्रसे पाण्डवोंको वारणावत भेज देनेका प्रस्ताव वैशम्पायन उवाच एवं श्रुत्वा तु पुत्रस्य प्रज्ञाचक्षुर्नराधिप: । कणिकस्य च वाक्यानि तानि श्रुत्वा स सर्वश:,वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन्! अपने पुत्रकी यह बात सुनकर तथा कणिकके उन वचानोंका स्मरण करके प्रज्ञाचक्षु महाराज धृतराष्ट्रका चित्त सब प्रकारसे दुविधामें पड़ गया। वे शोकसे आतुर हो गये। दुर्योधन, कर्ण, सुबलपुत्र शकुनि तथा चौथे दुःशासन इन सबने एक जगह बैठकर सलाह की; फिर राजा दुर्योधनने धृतराष्ट्रसे कहा--
vaiśampāyana uvāca | evaṃ śrutvā tu putrasya prajñācakṣur narādhipaḥ | kaṇikasya ca vākyāni tāni śrutvā sa sarvaśaḥ ||
Vaiśampāyana sprach: „O König, als Dhṛtarāṣṭra die Worte seines Sohnes vernahm und zugleich Kāṇikas Rat in allen Stücken wieder vor Augen hatte, geriet der Herr der Menschen — der, obgleich blind, mit Weisheit ‘sieht’ — gänzlich in Zwiespalt. Vom Kummer überwältigt, schwankte er; während Duryodhana und sein Kreis sich einem berechneten Vorgehen gegen die Pāṇḍavas zuwandten und so die Spannung zwischen väterlicher Pflicht und politischer Furcht schärfer hervortreten ließen.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical crisis of rulership: a king must restrain partiality and fear-driven politics. Dhṛtarāṣṭra’s inner conflict shows how listening to manipulative counsel and filial attachment can weaken dharmic judgment, allowing injustice to proceed.
Dhṛtarāṣṭra hears Duryodhana’s words and remembers Kaṇika’s advice; he becomes deeply troubled and grief-stricken. In the surrounding episode, Duryodhana and his allies consolidate a plan to send the Pāṇḍavas to Vāraṇāvata, advancing the plot toward the lac-house conspiracy.