Shloka 42
पाण्डोः श्राद्धं, सत्यवत्याः वनगमनम्, बाल्यस्पर्धा च
Pāṇḍu’s Śrāddha, Satyavatī’s Withdrawal, and Childhood Rivalry
श्रुत्वा भरतसिंहस्य विविधा: करुणा गिर: । भीममार्तस्वरं कृत्वा हाहेति परिचुक्रुशु:,भरतसिंह पाण्डुकी यह करुणायुक्त चित्र-विचित्र वाणी सुनकर उनके अनुचर और सेवक सभी हाय-हाय करके भयंकर आर्तनाद करने लगे
śrutvā bharatasiṃhasya vividhāḥ karuṇā giraḥ | bhīmam ārtasvaraṃ kṛtvā hāheti paricukruśuḥ ||
Vaiśaṃpāyana sprach: Als die Diener und Begleiter die vielen, vielfältigen, von Kummer erfüllten Rufe jenes Löwen unter den Bhāratas vernahmen, erhoben sie ein schreckliches Wehgeschrei; „Weh, weh!“ rufend, brachen sie in Klage aus. Die Szene zeigt, wie das Leiden eines gerechten und erhabenen Menschen Trauer über den ganzen Haushalt ausbreitet und Abhängige wie Gefährten in gemeinsamer Verantwortung und Anteilnahme verbindet.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and social dimension of suffering: when a foremost person (a ‘lion among the Bharatas’) is afflicted, the grief is not private but shared by dependents and companions, reflecting bonds of loyalty, compassion, and duty within the royal household.
After hearing the sorrowful cries/words of the Bharata hero, the attendants and servants respond emotionally—raising a terrifying, anguished wail and repeatedly crying “hā hā” in collective lamentation.