Shloka 4
पाण्डोः श्राद्धं, सत्यवत्याः वनगमनम्, बाल्यस्पर्धा च
Pāṇḍu’s Śrāddha, Satyavatī’s Withdrawal, and Childhood Rivalry
तस्य कामात्मन: क्षेत्रे राज: संयतवागृषि: । कृष्णद्वैपायन: साक्षाद् भगवान् मामजीजनत्,उन्हीं कामासक्त नरेशकी पत्नीसे वाणीपर संयम रखनेवाले ऋषिप्रवर साक्षात् भगवान् श्रीकृष्णद्वैपायनने मुझे उत्पन्न किया
tasya kāmātmanaḥ kṣetre rājaḥ saṁyatavāg ṛṣiḥ | kṛṣṇadvaipāyanaḥ sākṣād bhagavān mām ajījanat ||
Vaiśampāyana sprach: Im Bereich jenes Königs, dessen Wesen vom Begehren beherrscht war, zeugte mich der große Weise Kṛṣṇa-Dvaipāyana—im Wort gezügelt und wahrhaft göttlich. Die Stelle hebt hervor, wie diszipliniertes, dem Dharma gemäßes Handeln selbst in einem von Leidenschaft geprägten Umfeld entstehen kann, und wie Selbstbeherrschung und Heiligkeit als ethisches Gegengewicht zu ungezügeltem Verlangen erscheinen.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts a passion-driven environment (kāmātmā) with the sage’s disciplined restraint (saṁyatavāk), implying that ethical order and authoritative transmission of tradition arise through self-control and sanctity rather than through desire.
Vaiśampāyana identifies his own origin: he was begotten by the sage Kṛṣṇa-Dvaipāyana (Vyāsa) within the sphere of a king characterized as desire-driven, with the broader context implying the king’s wife as the mother.