Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

पाण्डोः प्रेतकार्य-सम्पादनम्

Pāṇḍu’s Funeral Rites and Public Mourning

सच राजन्‌ महातेजा ऋषिपुत्रस्तपो धन: । भार्यया सह तेजस्वी मृगरूपेण संगत:,राजन! उस मृगके रूपमें एक महातेजस्वी तपोधन ऋषिपुत्र थे, जो अपनी मृगीरूपधारिणी पत्नीके साथ तेजस्वी मृग बनकर समागम कर रहे थे

sa ca rājan mahātejā ṛṣiputras tapodhanaḥ | bhāryayā saha tejasvī mṛgarūpeṇa saṅgataḥ ||

Und, o König, in der Gestalt jenes Hirsches war ein Sohn eines ṛṣi—reich an asketischem Verdienst und lodernd vor geistiger Macht. Mit seiner Gattin, die die Form einer Hirschkuh angenommen hatte, war das strahlende Paar im Hirschgewand in Vereinigung; so trat die moralische Spannung hervor zwischen ungezügeltem Trieb, der Heiligkeit des Lebens und den schweren Folgen, Wesen in einem solchen Zustand zu verletzen.

सःhe/that (person)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
महातेजाःof great splendor
महातेजाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहातेजस्
FormMasculine, Nominative, Singular
ऋषिपुत्रःson of a sage
ऋषिपुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootऋषिपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
तपोधनःone whose wealth is austerity (ascetic)
तपोधनः:
Karta
TypeNoun
Rootतपोधन
FormMasculine, Nominative, Singular
भार्ययाwith (his) wife
भार्यया:
Sahakari (co-agent)
TypeNoun
Rootभार्या
FormFeminine, Instrumental, Singular
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
तेजस्वीsplendid, radiant
तेजस्वी:
Karta
TypeAdjective
Rootतेजस्विन्
FormMasculine, Nominative, Singular
मृगरूपेणin/with the form of a deer
मृगरूपेण:
Karana
TypeNoun
Rootमृगरूप
FormNeuter, Instrumental, Singular
संगतःjoined/engaged (in union)
संगतः:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-गम्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
K
King (Janamejaya, implied by address rājan)
ṛṣiputra (unnamed sage’s son)
B
bhāryā (wife, unnamed)
M
mṛga (deer-form)

Educational Q&A

The verse foregrounds the idea that beings may carry hidden spiritual status even when appearing as animals; therefore, heedlessness and impulsive harm can lead to severe ethical and karmic consequences. It also hints at the tension between desire and restraint, and how actions taken without discernment can trigger far-reaching outcomes.

Vaiśaṃpāyana tells the king that a powerful ascetic—an ṛṣi’s son—along with his wife, had taken deer-form and were engaged in union. This detail prepares the narrative for an ensuing incident where such a pair may be mistaken for ordinary animals, leading to a consequential act and its aftermath.