Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

आदि पर्व — अध्याय १०६

Pāṇḍu’s Gifts, Forest Residence, and Vidura’s Marriage

सा तमृषिमनुप्राप्तं प्रत्युद्‌गम्पाभिवाद्य च । संविवेशाभ्यनुज्ञाता सत्कृत्योपचचार ह,महर्षिके आनेपर उस दासीने आगे बढ़कर उनका स्वागत किया और उन्हें प्रणाम करके उनकी आज्ञा मिलनेपर वह शय्यापर बैठी और सत्कारपूर्वक उनकी सेवा-पूजा करने लगी

sā tam ṛṣim anuprāptaṃ pratyudgamya abhivādya ca | saṃviveśābhyanujñātā satkṛtyopacacāra ha ||

Als der Weise eintraf, ging sie ihm entgegen, begrüßte ihn und verneigte sich ehrfürchtig; erst mit seiner Erlaubnis setzte sie sich auf das Lager. Dann erwies sie ihm die gebührende Ehre und begann, ihn mit Dienst und Verehrung zu bedienen.

साshe
सा:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तम्him
तम्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ऋषिम्sage
ऋषिम्:
Karma
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अनुप्राप्तम्having arrived / who had come
अनुप्राप्तम्:
TypeAdjective
Rootअनु-√प्राप् (धातु) → अनुप्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रतिtowards / in return
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
उद्गम्यhaving gone forth / having come forward
उद्गम्य:
TypeIndeclinable
Rootउद्-√गम् (धातु) → उद्गम्य (क्त्वान्त अव्यय)
अभिवाद्यhaving saluted / having greeted
अभिवाद्य:
TypeIndeclinable
Rootअभि-√वद् (धातु) → अभिवाद्य (क्त्वान्त अव्यय)
and
:
TypeIndeclinable
Root
संविवेशsat down / entered (to sit)
संविवेश:
TypeVerb
Rootसम्-√विश् (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद, परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन
अभ्यनुज्ञाताhaving been permitted / with permission granted
अभ्यनुज्ञाता:
TypeAdjective
Rootअभि-अनु-√ज्ञा (धातु) → अभ्यनुज्ञात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सत्कृत्यhaving honored / having received respectfully
सत्कृत्य:
TypeIndeclinable
Rootसत्-√कृ (धातु) → सत्कृत्य (क्त्वान्त अव्यय)
उपचचारserved / attended upon
उपचचार:
TypeVerb
Rootउप-√चर् (धातु)
Formलिट् (परस्मैपद, परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन
indeed / (emphatic particle)
:
TypeIndeclinable
Root

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
ṛṣi (a sage/mahārṣi)
S
sā (a woman/servant-maid in context)

Educational Q&A

The verse highlights atithi-dharma: one should welcome a venerable guest by going forward to receive him, offering respectful salutation, acting with restraint (sitting only when permitted), and serving with honor—an ethic of humility and proper social-religious conduct.

A woman (described in the surrounding context as a dāsī/attendant) receives an arriving sage: she goes out to greet him, bows, sits only after his permission, and then attends upon him respectfully with service and worship.