Previous Verse

Shloka 533

Pāṇḍu’s Marriages, Conquests, and Triumphal Return (पाण्डोर्विवाह-विजय-प्रत्यागमनम्)

स हि राज्यथुरं गुर्वीमुद्रक्ष्यति कुलस्य न: । 'सुश्रोणि! इस नष्ट होते हुए भरतवंशका पुनः उद्धार करो। तुम देवराज इन्द्रके समान एक तेजस्वी पुत्रको जन्म दो। वही हमारे कुलके इस महान्‌ राज्यभारको वहन करेगा”

sa hi rājyadhuraṃ gurvīm udvakṣyati kulasya naḥ | suśroṇi, asmin naṣṭa hote hue bharatavaṃśasya punaḥ uddhāraṃ kuru | tvaṃ devarāja-indra-samānaṃ ekaṃ tejasvinaṃ putraṃ janaya | sa eva asmākaṃ kulasya etat mahān rājyabhāraṃ vahaniṣyati |

Vaiśaṃpāyana sprach: „Er allein wird das schwere Joch der Königsherrschaft für unser Geschlecht tragen. O schönhüftige Frau, richte die untergehende Bharata-Linie wieder auf. Gebäre einen strahlenden Sohn, gleich Indra, dem König der Götter. Er wird die große Last der Souveränität für unsere Familie tragen.“

सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
राज्य-धुरम्the burden/yoke of kingship
राज्य-धुरम्:
Karma
TypeNoun
Rootराज्यधुरा
FormFeminine, Accusative, Singular
गुर्वीम्heavy, weighty
गुर्वीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootगुर्वी
FormFeminine, Accusative, Singular
उद्रक्ष्यतिwill bear/carry
उद्रक्ष्यति:
TypeVerb
Rootउद्+रक्ष्
FormSimple Future (Luṭ), Third, Singular, Parasmaipada
कुलस्यof the family
कुलस्य:
TypeNoun
Rootकुल
FormNeuter, Genitive, Singular
नःof us/our
नः:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
I
Indra
B
Bharata-vaṃśa (Bharata dynasty)

Educational Q&A

The passage frames kingship as a grave moral burden (rājyadhurā) and presents dynastic continuity as a duty: a capable, radiant heir is sought not for personal desire but to uphold the family’s responsibility to protect and govern according to dharma.

Vaiśaṃpāyana reports an appeal to a noblewoman addressed as “Suśroṇī,” urging her to revive the declining Bharata lineage by giving birth to a powerful son, likened to Indra, who can shoulder the heavy responsibilities of rule for the family.