Shloka 5

Himavat Ratna-utpatti, Bhīṣma-maṇi Praśaṃsā, and Pitṛ-tarpaṇa Phala

Devanagari script

तसोयत्कलतष्टतरोर्भवति भयं न चास्तीशमुपहसन्ति / भीष्ममणिर्गुणयुक्तो सम्यक्प्राप्ताङ्गुलीकलत्रत्वः

Transliteration

tasoyatkalataṣṭatarorbhavati bhayaṃ na cāstīśamupahasanti / bhīṣmamaṇirguṇayukto samyakprāptāṅgulīkalatratvaḥ

Translation

Diese Lesart wirkt verderbt/zerstückelt und ergibt in den gängigen Ausgaben der Garuḍa‑Purāṇa keinen stimmigen Sinn. Bitte prüfen Sie den Sanskrittext (besonders den Abschnitt „तसोयत्कलतष्टतरोर… / भीष्ममणि…“); danach kann eine getreue Übersetzung samt Fachglosse erstellt werden.

Word by Word

• तसः: of that (person)
• तसः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम

• यत्: which/that which
• यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• कल-तष्ट-तरोः: of the finely-carved tree
• कल-तष्ट-तरोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कल (प्रातिपदिक) + तष्ट (कृदन्त; √तक्ष् धातु) + तरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; समासः—कलया तष्टः तरुः (तृतीया-तत्पुरुष) ततः षष्ठी-एकवचन ‘तरोः’

• भवति: arises/is
• भवति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• भयम्: fear
• भयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात (negation)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ईशम्: the Lord
• ईशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• उपहसन्ति: mock/deride
• उपहसन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप- + √हस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• भीष्ममणिः: the Bhīṣma-gem
• भीष्ममणिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भीष्म (प्रातिपदिक) + मणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

• गुणयुक्तः: endowed with qualities
• गुणयुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गुण (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त; √युज् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कृदन्त-विशेषण (क्त); समासः—गुणैः युक्तः (तृतीया-तत्पुरुष)

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Manner (Riti/रीति)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• प्राप्त-अङ्गुली-कलत्रत्वः: having duly attained the state of being a ring (finger-spouse)
• प्राप्त-अङ्गुली-कलत्रत्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्राप्त (कृदन्त; √आप्/√प्राप् धातु) + अङ्गुली (प्रातिपदिक) + कलत्रत्व (प्रातिपदिक; कलत्र + त्व)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-समासः—अङ्गुल्यां कलत्रत्वं (सप्तमी-तत्पुरुष/अर्थतः ‘अङ्गुली-कलत्रत्व’) तत् प्राप्तः (कर्मधारय/तत्पुरुष-समुच्चय)

Speaker

Likely Lord Vishnu (in dialogue with Garuda), but cannot be confirmed from the corrupted pāṭha alone

Philosophical Teaching

Application: Text needs verification from a critical edition/manuscript collation; once established, apply as per the surrounding maṇi-rakṣā instructions.

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.76.3-4 (Bhīṣma-maṇi wearing and protective effects); Garuda Purana 1.76.6 (tarpaṇa leading to pacification of fears/poisons)

FAQs

Why might a Garuda Purana shloka appear incoherent in some sources?

Because of OCR errors, regional manuscript variants, or incorrect sandhi splitting; Garuda Purana verses often require checking a reliable edition before translating.

How can I validate the correct Sanskrit for Kanda 1, Adhyaya 76, Shloka 5?

Cross-check at least two printed editions (e.g., Gita Press vs. another) or a manuscript scan, then reapply sandhi and meter checks to confirm the pāṭha.

Practical application of this archival caution today?

Use verified editions for ritual/ethical guidance; do not base death-ritual or afterlife interpretations on unvalidated OCR text.