Shloka 3

व्यञ्जनान्तो विसर्गान्तौ दीर्घो युक्तपरो गुरुः / सानुस्वारश्च पादान्तो वा इत्युक्तो द्विमात्रकः

vyañjanānto visargāntau dīrgho yuktaparo guruḥ / sānusvāraśca pādānto vā ityukto dvimātrakaḥ

Eine Silbe gilt als schwer (guru), also zweimātrig, wenn sie auf einen Konsonanten endet, auf Visarga (ḥ) endet, lang ist (dīrgha) oder von einem Konsonantencluster gefolgt wird; ebenso gilt eine Silbe mit Anusvāra (ṃ) und wahlweise auch die Silbe am Ende eines Pāda als zweimātrig.

व्यञ्जनान्तःending in a consonant
व्यञ्जनान्तः:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्यञ्जन (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; व्यञ्जनान्त = व्यञ्जनेन अन्तः यस्य (समास)
विसर्गान्तौ(two) ending in visarga
विसर्गान्तौ:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविसर्ग (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन; विसर्गान्त = विसर्गेण अन्तः यस्य (समास)
दीर्घःlong (vowel)
दीर्घः:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदीर्घ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
युक्तपरःhaving a conjunct/cluster following
युक्तपरः:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुक्त (कृदन्त; √युज् धातु) + पर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; युक्तपर = युक्तः परः यस्य/यत्र (समास)
गुरुःheavy (guru syllable)
गुरुः:
Pradhana-predicative (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सानुस्वारःwith anusvāra
सानुस्वारः:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/समास-पूर्वपद) + अनुस्वार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सानुस्वार = अनुस्वारयुक्तः (समास)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
पादान्तःat the end of a pāda (quarter-verse)
पादान्तः:
Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपाद (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; पादान्त = पादस्य अन्तः (षष्ठी-तत्पुरुष)
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/निगमनार्थक-अव्यय (quotative particle)
उक्तःis said/called
उक्तः:
Pradhana-predicative (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Root√वच् (धातु) क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (उक्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)
द्विमात्रकःhaving two mātrās (two time-units)
द्विमात्रकः:
Pradhana-predicative (Predicate/विधेय)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + मात्रा (प्रातिपदिक) + क (तद्धित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्विमात्रक = द्वे मात्रे अस्य (द्विगु-समास)

Lord Vishnu (teaching Garuda/Vinata-putra)

Concept: Śabda-niyama: rules for determining guru syllables (dvimātraka) in chandas.

Vedantic Theme: Śabda as a disciplined vehicle of meaning; purity of transmission (śruti-smṛti style) through correct recitation.

Application: Use these criteria (consonant/visarga/long vowel/cluster/anusvāra/pāda-end option) to scan verses and maintain correct rhythm in pāṭha.

Primary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 1.207 (chandas/prastāra context); Garuda Purana 1.208 (metre definitions continuing)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse gives the technical rule-set for identifying a guru syllable (two mātrās), which is essential for correctly scanning, reciting, and preserving the Purana’s metrical structure.

It states that a syllable is heavy if it ends in a consonant or visarga, contains a long vowel, is followed by a consonant cluster, has anusvāra, and (optionally) if it occurs at the end of a pāda.

Use these rules to chant Garuda Purana verses with correct rhythm and timing, improving accuracy in memorization, teaching, and digital text/audio archiving.