Shloka 17

Netra–Nāsa–Mukha Cikitsā, Vraṇa/Bhasma Prayoga, Jvara–Vāta Remedies, and Protective/Uccāṭana Procedures

चन्दनं सैन्धवं वृद्धपालाशश्च हरीतकी / पटलं कुसुमं नीली च (व) क्रिकां हरते ऽञ्जनम्

candanaṃ saindhavaṃ vṛddhapālāśaśca harītakī / paṭalaṃ kusumaṃ nīlī ca (va) krikāṃ harate 'ñjanam

Das heilige Añjana (Augenkollegium), bereitet aus Sandelholz, Steinsalz, gealtertem Palāśa und Harītakī—zusammen mit Paṭala, Kusuma und Nīlī—vertreibt Augenleiden wie Krikā und verwandte Störungen.

चन्दनम्sandalwood
चन्दनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचन्दन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)
सैन्धवम्rock-salt
सैन्धवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसैन्धव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)
वृद्धपालाशःmature palāśa (Butea)
वृद्धपालाशः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवृद्ध (प्रातिपदिक) + पालाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nom., Singular)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction/particle: 'and')
हरीतकीharītakī (Terminalia chebula)
हरीतकी:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहरीतकी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Feminine, Nom., Singular)
पटलम्paṭala (a medicinal plant)
पटलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपटल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)
कुसुमम्flower
कुसुमम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुसुम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)
नीलीnīlī (indigo plant)
नीली:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनीली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Feminine, Nom., Singular)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction/particle: 'and')
or (variant)
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootव (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (particle: 'or'/variant reading)
क्रिकाम्krikā (a medicinal ingredient)
क्रिकाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्रिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Feminine, Acc., Singular)
हरतेremoves, cures
हरते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (Present indicative, 3rd person singular, Parasmaipada)
अञ्जनम्collyrium; eye-disease/eye-application
अञ्जनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअञ्जन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Acc., Singular)

Lord Vishnu (in instruction to Garuda)

Concept: Care of the body as a support for dharma; disciplined application of remedies.

Vedantic Theme: Śarīra as sādhana-upakaraṇa (instrument for right living); sattva through cleanliness and measured regimen.

Application: Prepare collyrium from the listed ingredients and apply for eye disorders (krikā etc.) with attention to purity and correct proportions.

Primary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 1.177 (medical/auṣadha-prayoga context; adjacent verses on ocular and systemic remedies)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse treats anjana as a targeted therapeutic application, listing specific ingredients believed to clear named eye disorders and restore clarity of vision.

It focuses on practical dharma through health maintenance; clear perception supports right action, study, and ritual observances rather than afterlife geography.

Treat the verse as a traditional formulation reference; do not self-apply herbal collyrium without expert guidance, as ocular preparations require strict safety and sterility.