Shloka 1

Strīroga–Prasūti–Bāla Cikitsā, Viṣa-haraṇa, Rasāyana, Ṛtucaryā, Pañcakarma-saṅgraha

नामैकसप्तत्युत्तरशततमो ऽध्यायः धन्वन्तरिरुवाच / स्त्रीरोगादिचिकित्सां च वक्ष्ये सुश्रुत तच्छृणु / योनिव्यापत्सु भूयिष्टं शस्यते कर्म वातजित्

nāmaikasaptatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ dhanvantariruvāca / strīrogādicikitsāṃ ca vakṣye suśruta tacchṛṇu / yonivyāpatsu bhūyiṣṭaṃ śasyate karma vātajit

Dhanvantari sprach: „Dies ist das hundert-zweiundsiebzigste Kapitel. O Suśruta, höre: Ich werde die Behandlung der Frauenleiden und verwandter Zustände darlegen. Bei yoni-vyāpats (Störungen von Gebärmutter und Scheide) werden besonders die Maßnahmen empfohlen, die vāta besänftigen.“

nāma(entitled)
nāma:
None (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formअव्यय; शीर्षक-निर्देशक (name/entitled)
eka-saptati-uttara-śata-tamaḥ171st
eka-saptati-uttara-śata-tamaḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक) + saptati (प्रातिपदिक) + uttara (प्रातिपदिक) + śata (प्रातिपदिक) + tama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक-समास (ordinal): ‘one-hundred-and-seventy-first’ (100 + 71)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
dhanvantariḥDhanvantari
dhanvantariḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdhanvantari (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु √वच्)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
strī-roga-ādi-cikitsāmtreatment of women’s diseases etc.
strī-roga-ādi-cikitsām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootstrī (प्रातिपदिक) + roga (प्रातिपदिक) + ādi (अव्यय/प्रातिपदिक) + cikitsā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (strīrogādeḥ cikitsā)
caand
ca:
None (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
vakṣyeI will explain
vakṣye:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु √वच्)
Formलृट् (simple future), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
suśrutaO Suśruta
suśruta:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootsuśruta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
tatthat (teaching)
tat:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
śṛṇulisten
śṛṇu:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootśru (धातु √श्रु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
yoni-vyāpat-suin disorders of the yoni (gynecological disorders)
yoni-vyāpat-su:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootyoni (प्रातिपदिक) + vyāpat (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (yoner vyāpadaḥ)
bhūyiṣṭammost (especially)
bhūyiṣṭam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhūyiṣṭa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अतिशयार्थक (superlative-like) ‘most/very much’
śasyateis recommended
śasyate:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootśaṃs (धातु √शंस्)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)
karmaprocedure/therapy
karma:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkarman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
vāta-jitvāta-subduing
vāta-jit:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāta (प्रातिपदिक) + jit (कृदन्त-प्रातिपदिक from √ji)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष/कृदन्त: ‘vātaṃ jayati’ (one that conquers vāta)

Dhanvantari

Dosha: Vata

Concept: Systematic medical knowledge: classification of yoni-vyāpats and primacy of vāta-pacifying therapy in such disorders.

Vedantic Theme: Right knowledge (yathārtha-jñāna) applied to embodied life; order and discernment (viveka) in action.

Application: In yoni disorders, prioritize vāta-śamana approaches (diet, lifestyle, therapies) as the guiding principle, then tailor to presentation.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: textual-dialogic setting (guru-śiṣya)

Related Themes: Garuda Purana 1.172 (Strīroga-cikitsā chapter opening); Garuda Purana 1.171 (preceding therapeutic section)

D
Dhanvantari
S
Suśruta
V
Vāta

FAQs

This verse sets the clinical principle that many yoni disorders are vāta-dominant, so treatments should primarily aim to pacify vāta.

Here the speaker is Dhanvantari addressing Suśruta, indicating a compiled instructional (Ayurvedic) passage embedded within the Purana rather than the afterlife dialogue.

Use it as a traditional guideline: when studying classical gynecological complaints, assess vāta-aggravation and prioritize vāta-balancing diet and therapies under qualified care.