Shloka 11

Devanagari script

शीतस्तम्भस्वेददाहाव्यवस्थास्तृष्णा कासः श्लेष्मपित्तप्रवृत्तिः / मोहस्तन्द्रालिप्ततिक्तास्यता च ज्ञेयं रूपं श्लेष्मपित्तज्वरस्य

Transliteration

śītastambhasvedadāhāvyavasthāstṛṣṇā kāsaḥ śleṣmapittapravṛttiḥ / mohastandrāliptatiktāsyatā ca jñeyaṃ rūpaṃ śleṣmapittajvarasya

Translation

Kälte, Steifheit, Schweiß und unregelmäßige Brennempfindungen; Durst und Husten; gesteigerte Wirksamkeit von Śleṣma (Kapha) und Pitta; dazu Benommenheit, Schläfrigkeit und ein belegter, bitter schmeckender Mund—dies ist als das Bild des Śleṣma-Pitta-Fiebers (kapha-pitta-jvara) zu erkennen.

Word by Word

• शीतस्तम्भस्वेददाहाव्यवस्थाः: irregular alternation of cold, stiffness, sweating, and burning
• शीतस्तम्भस्वेददाहाव्यवस्थाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शीत (प्रातिपदिक) + स्तम्भ (प्रातिपदिक) + स्वेद (प्रातिपदिक) + दाह (प्रातिपदिक) + अव्यवस्था (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समाहार-द्वन्द्वः (शीतं च स्तम्भः च स्वेदः च दाहः च अव्यवस्था च)

• तृष्णा: thirst
• तृष्णा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तृष्णा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• कासः: cough
• कासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• श्लेष्मपित्तप्रवृत्तिः: activity/flow of kapha and pitta
• श्लेष्मपित्तप्रवृत्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्लेष्म (प्रातिपदिक) + पित्त (प्रातिपदिक) + प्रवृत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (श्लेष्मपित्तयोः प्रवृत्तिः)

• मोहः: delusion, confusion
• मोहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मोह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तन्द्रा: drowsiness
• तन्द्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तन्द्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• लिप्त: coated, smeared
• लिप्त: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लिप् (धातु) → लिप्त (कृदन्त; क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (समासाङ्ग), प्रातिपदिकरूपेण; भूतकृदन्त (क्त), विशेषणम् (आस्यता इत्यस्य)

• तिक्त: bitter
• तिक्त: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तिक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (समासाङ्ग), प्रातिपदिकरूपेण; विशेषणम् (आस्यता इत्यस्य)

• आस्यता: condition of the mouth (taste/feel)
• आस्यता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आस्यता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (लिप्त-तिक्त-विशेषणयुक्ता)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• ज्ञेयम्: to be known, should be understood
• ज्ञेयम्: Visheshana (Predicative adjective/विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञा (धातु) → ज्ञेय (कृदन्त; तव्यत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विधेय-विशेषणम् (रूपम् इति)

• रूपम्: form, set of symptoms
• रूपम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• श्लेष्मपित्तज्वरस्य: of kapha-pitta fever
• श्लेष्मपित्तज्वरस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: श्लेष्म (प्रातिपदिक) + पित्त (प्रातिपदिक) + ज्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; तत्पुरुषः (श्लेष्मपित्तयोः ज्वरः)

Speaker

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Medical Ayurveda

Dosha: Kapha/Pitta

Philosophical Teaching

Concept: Mixed conditions require nuanced discernment; naming the pattern is the first step to right response.

Vedantic Theme: Mithyā-miśratā in experience: symptoms fluctuate; steadiness comes from clear seeing rather than reactivity.

Application: Note alternating cold/stiffness/sweat with burning, thirst, cough, increased kapha-pitta, delusion/drowsiness, bitter coated mouth—seek tailored care rather than one-size remedies.

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bibhatsa

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.147.9 (vāta-pitta); Garuda Purana 1.147.10 (kapha-vāta); Garuda Purana 1.147.7-8 (āma/nirāma markers)

FAQs

What is the importance of describing kapha-pitta fever in the Garuda Purana?

This verse preserves a traditional, dosha-based diagnostic profile—helping identify mixed kapha-pitta fever through specific symptom clusters like thirst, cough, burning irregularity, and bitter coated mouth.

How does this verse explain the path of the soul?

It does not describe the soul’s journey here; instead, it focuses on bodily pathology—cataloging observable signs of a specific fever type for recognition and differentiation.

Practical application of this wisdom today?

Use it as a traditional symptom checklist for recognizing mixed kapha-pitta patterns (e.g., cough with thirst and burning), while seeking qualified medical/Ayurvedic guidance for diagnosis and treatment.