Shloka 6
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
कथं सुत महाप्राज्ञ पुनः सर्गः प्रपत्स्यते / बन्धेषु संप्रलीनेषु गुणसाम्ये तमोमये
Transliteration
kathaṃ suta mahāprājña punaḥ sargaḥ prapatsyate / bandheṣu saṃpralīneṣu guṇasāmye tamomaye
Translation
O Sūta, du Hochweise: Wenn alle Bindungen aufgegangen sind und im tamasartigen Dunkel Gleichgewicht der guṇa herrscht, wie kommt die Schöpfung erneut zustande?
Word by Word
कथम्how
कथम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण (interrogative adverb)
सुतO Sūta
सुत:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन
महाप्राज्ञO very wise one
महाप्राज्ञ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन; कर्मधारयः (महान् प्राज्ञः)
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (again)
सर्गःcreation
सर्गः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
प्रपत्स्यतेwill occur / will come about
प्रपत्स्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-पद् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
बन्धेषुin the bonds
बन्धेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootबन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative), बहुवचन
संप्रलीनेषुwhen dissolved/merged
संप्रलीनेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसम्-प्र-ली (धातु)
Formक्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; सप्तमी, बहुवचन; विशेषण (of बन्धेषु)
गुण-साम्येin the equilibrium of the guṇas
गुण-साम्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक) + साम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गुणानां साम्यम्)
तमोमयेconsisting of darkness (tamas)
तमोमये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतमस् (प्रातिपदिक) + मय (प्रत्ययान्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; विशेषण (of गुणसाम्ये); तत्पुरुषः (तमसा मयम्)