Shloka 48
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
स्थानेषु स महेन्द्रस्य मोदते शाश्वतीः समाः / ब्रह्मसायुज्यगो भूत्वा ब्रह्मणा सह मोदते
Transliteration
sthāneṣu sa mahendrasya modate śāśvatīḥ samāḥ / brahmasāyujyago bhūtvā brahmaṇā saha modate
Translation
Er erfreut sich in den Wohnstätten Mahendras über ewige Jahre; und nachdem er Brahma-Sāyujya erlangt hat, freut er sich mit Brahmā.
Word by Word
स्थानेषुin the abodes/places
स्थानेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; Locative plural
सःhe
सः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
महेन्द्रस्यof Mahendra (Indra)
महेन्द्रस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootमहेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), एकवचन; Genitive singular; कर्मधारय: महान् इन्द्रः
मोदतेrejoices
मोदते:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Root√मुद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; he rejoices
शाश्वतीःeternal/perpetual
शाश्वतीः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootशाश्वत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural (qualifying 'समाः')
समाःyears
समाः:
कर्म (Karma: duration/extent)
TypeNoun
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural (object of duration)
ब्रह्म-सायुज्य-गःone who attains union with Brahman
ब्रह्म-सायुज्य-गः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + सायुज्य (प्रातिपदिक) + ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (qualifying सः); तत्पुरुष: ब्रह्मणः सायुज्यं गच्छति
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive); having become
ब्रह्मणाwith Brahman / with Brahmā (context-dependent)
ब्रह्मणा:
सहकारक/सह (Association; instrumental with saha)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन; Instrumental singular
सहtogether with
सह:
सह (Association marker)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसह-अव्यय (preposition-like indeclinable: with)
मोदतेrejoices
मोदते:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Root√मुद् (धातु)
Formलट्-लकार, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन