Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

Mantrarāja-sādhana Prakāra & Tripurā/Lalitā–Kāmākṣī Tattva

Lalitopākhyāna Context

सूत उवाच अगस्त्येनैवमुक्तः सन्परानन्दादृतेक्षणः / ध्यायंस्तच्च परं तेजो हयग्रीवो महामनाः / इति ध्यात्वा नमस्कृत्य तमगस्त्यमथाब्रवीत्

sūta uvāca agastyenaivamuktaḥ sanparānandādṛtekṣaṇaḥ / dhyāyaṃstacca paraṃ tejo hayagrīvo mahāmanāḥ / iti dhyātvā namaskṛtya tamagastyamathābravīt

Sūta sprach: So von Agastya angesprochen, sann Hayagrīva, der Großgesinnte, mit Augen voller höchster Wonne über jenes erhabene Strahlen nach. Dann, nachdem er es geschaut und sich verneigt hatte, sprach er zu Agastya.

sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā, Ekavacana
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
FormLiṭ (लिट्, perfect), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada
agastyenaby Agastya
agastyena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootagastya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Ekavacana
evamthus
evam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
FormAvyaya; adverb (क्रियाविशेषण)
uktaḥaddressed/spoken to
uktaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√vac (धातु)
FormKṛdanta: past passive participle (क्त), Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; agrees with hayagrīvaḥ
sanbeing
san:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√as (धातु)
FormKṛdanta: present participle (शतृ), Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; ‘being’
para-ānanda-ādṛta-īkṣaṇaḥwhose eyes were filled with supreme bliss
para-ānanda-ādṛta-īkṣaṇaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक) + ānanda (प्रातिपदिक) + ādṛta (कृदन्त, √dṛ/√dṛś?; here ‘honoured/filled with’) + īkṣaṇa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; bahuvrīhi: ‘he whose gaze is (ādṛta) with supreme bliss’
dhyāyanmeditating
dhyāyan:
Kriyā-sahakārī (क्रियासहकारी)
TypeVerb
Root√dhyai (धातु)
FormKṛdanta: present participle (शतृ), Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; contemporaneous action
tatthat
tat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana; pronoun
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction (समुच्चय)
paramsupreme
param:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana; agrees with tejaḥ
tejaḥsplendour, radiance
tejaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottejas (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana
hayagrīvaḥHayagrīva
hayagrīvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothaya-grīva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; tatpuruṣa: ‘horse-necked’ (proper name)
mahā-manāḥgreat-minded
mahā-manāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + manas (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; bahuvrīhi: ‘he whose mind is great’
itithus
iti:
Vākyārtha-dyotaka (वाक्यार्थद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya; quotative particle (इति-प्रयोग)
dhyātvāhaving meditated
dhyātvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√dhyai (धातु)
FormKṛdanta: absolutive/gerund (क्त्वा), ‘having meditated’
namaskṛtyahaving bowed/saluted
namaskṛtya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootnamas-√kṛ (धातु)
FormKṛdanta: absolutive/gerund (क्त्वा/ल्यप् form), ‘having saluted’
tamhim
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; pronoun referring to Agastya
agastyamAgastya
agastyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootagastya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; apposition to tam
athathen
atha:
Vākyasambandha (वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormAvyaya; discourse particle (अनन्तर/आरम्भ)
abravītspoke
abravīt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√brū (धातु)
FormLaṅ (लङ्, imperfect/past), Prathama-puruṣa, Ekavacana; parasmaipada