Previous Verse
Next Verse

Shloka 60

ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्

Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna

चन्द्रार्कमण्डलद्वन्द्वकुचमण्डलशोभिनी / त्रिलोके ललना तस्य दर्शनादनुरज्यति / अन्यासां तु वराकीणां वक्तव्यं किं तपोधन

candrārkamaṇḍaladvandvakucamaṇḍalaśobhinī / triloke lalanā tasya darśanādanurajyati / anyāsāṃ tu varākīṇāṃ vaktavyaṃ kiṃ tapodhana

Sie, deren Brust wie das Zwillingspaar der Mond- und Sonnenscheiben erglänzt, entzückt beim bloßen Anblick die Frauen der drei Welten. Was wäre da noch über die übrigen Unglücklichen zu sagen, o du Reicher an Askese?

candra-arka-maṇḍala-dvandva-kuca-maṇḍala-śobhinīshe who shines with breasts like the pair of sun-and-moon discs
candra-arka-maṇḍala-dvandva-kuca-maṇḍala-śobhinī:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootcandra (प्रातिपदिक) + arka (प्रातिपदिक) + maṇḍala (प्रातिपदिक) + dvandva (प्रातिपदिक) + kuca (प्रातिपदिक) + maṇḍala (प्रातिपदिक) + śobhinī (कृदन्त/प्रातिपदिक; √śubh धातु, णिनि/इनी प्रत्यय ‘shining/beautifying’)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); बहुपद-तत्पुरुषः—‘(whose) breast-orbs shine like the pair of sun-and-moon discs’
tri-lokein the three worlds
tri-loke:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Roottri (प्रातिपदिक) + loka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
lalanāa woman
lalanā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootlalanā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
tasyaof him/of that (one)
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक (Masc/Neut), षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
darśanātfrom seeing (him)
darśanāt:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootdarśana (प्रातिपदिक; √dṛś धातु से)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन (Singular)
anurajyatibecomes attached/gets enamored
anurajyati:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootanu+√rañj (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद (Parasmaipada)
anyāsāmof other (women)
anyāsām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural)
tubut
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विभेद = ‘but/however’
varākīṇāmof the poor/helpless women
varākīṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootvarākī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural)
vaktavyamto be said/mentionable
vaktavyam:
Karma (कर्म/Predicative object: ‘what is to be said’)
TypeNoun
Root√vac (धातु) + tavya (कृत् प्रत्यय)
Formतव्यत्-कृदन्त (gerundive/obligatory), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Singular)
kimwhat?
kim:
Prashna (प्रश्न/Interrogative)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Singular)
tapo-dhanaO treasure of austerity (ascetic)
tapo-dhana:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक) + dhana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन (Vocative), एकवचन (Singular)