Shloka 20
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
उद्वर्तितश्च सुस्नातः शुद्धेनोष्णेन वारिणा / आपो निसर्गतः पूताः किं पुनर्वह्निसंयुताः / तस्मादुष्णोदके स्नायात्तदभावे यथोदकम्
Transliteration
udvartitaśca susnātaḥ śuddhenoṣṇena vāriṇā / āpo nisargataḥ pūtāḥ kiṃ punarvahnisaṃyutāḥ / tasmāduṣṇodake snāyāttadabhāve yathodakam
Translation
Nachdem er den Körper abgerieben hat, soll er sich gründlich mit reinem warmem Wasser baden. Wasser ist von Natur aus rein; um wie viel mehr das, was mit Feuer verbunden und erwärmt ist. Darum bade er in warmem Wasser; fehlt es, so mit dem vorhandenen Wasser.
Word by Word
udvartitaḥrubbed/massaged (with powder etc.)
udvartitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootud+vṛt (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (singular)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
susnātaḥwell-bathed
susnātaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsu+snāta (प्रातिपदिक; √snā धातु-निष्पन्न)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) 'snāta' with उपसर्ग 'su' (well); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
śuddhenapure
śuddhena:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśuddha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषण (qualifying water)
uṣṇenawarm/hot
uṣṇena:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuṣṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषण
vāriṇāwith water
vāriṇā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootvāri (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन
āpaḥwaters
āpaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootap (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (बहुवचन-प्रातिपदिक), प्रथमा (1st), बहुवचन
nisargataḥby nature
nisargataḥ:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootnisarga (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb) 'by nature/from natural state'
pūtāḥpurified
pūtāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpūta (प्रातिपदिक; √pū धातु-निष्पन्न)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (of āpaḥ)
kimwhat (then)
kim:
Sambandha (सम्बन्ध/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रश्नार्थक अव्यय (interrogative particle)
punarall the more
punar:
Sambandha (सम्बन्ध/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थक/अधिक्य (again/more so)
vahni-saṃyutāḥmixed with fire (heated)
vahni-saṃyutāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvahni (प्रातिपदिक) + saṃyuta (प्रातिपदिक; √yuj धातु-निष्पन्न)
Formतत्पुरुष (सम्बन्ध: 'joined with fire'); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (of āpaḥ)
tasmāttherefore
tasmāt:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-एकवचन (ablative) सर्वनाम; हेत्वर्थे (therefore/from that reason)
uṣṇa-udakein warm water
uṣṇa-udake:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootuṣṇa (प्रातिपदिक) + udaka (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास ('warm water'); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन
snāyātshould bathe
snāyāt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootsnā (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
tad-abhāvein its absence
tad-abhāve:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + abhāva (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष ('in the absence of that'); पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
yathā-udakamas (available) water
yathā-udakam:
Sambandha (सम्बन्ध/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + udaka (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययार्थ (according to/as is the water available)