Shloka 64
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
परिपक्वकषायो हि कृत्स्नान्दोषान्प्रपश्यति / ततः प्रयाणकाले हि दोषैर्नैमित्तिकैस्तथा
Transliteration
paripakvakaṣāyo hi kṛtsnāndoṣānprapaśyati / tataḥ prayāṇakāle hi doṣairnaimittikaistathā
Translation
Wessen Kashayas gereift sind, der erkennt alle Fehler vollständig; und dann, zur Stunde des Fortgehens, erkennt er ebenso die gelegentlichen, ursächlichen Fehler (naimittika).
Word by Word
परिपक्वकषायःone whose impurities are fully matured (ripe)
परिपक्वकषायः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरिपक्व + कषाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारयः (परिपक्वः कषायः यस्य) विशेषणरूपेण (nom sg)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/हेतुबोधक (emphatic/causal particle)
कृत्स्नान्all
कृत्स्नान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकृत्स्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन; विशेषण (acc pl)
दोषान्faults / humors
दोषान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन (acc pl)
प्रपश्यतिsees clearly
प्रपश्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√पश् (दृश्) (धातु)
Formलट्-लकार (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (he sees)
ततःthen / thereafter
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्-अर्थे (ablatival adverb: 'thereupon/from that')
प्रयाणकालेat the time of departure (death)
प्रयाणकाले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रयाण + काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्रयाणस्य कालः) (loc sg)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/हेतुबोधक (emphatic particle)
दोषैःby the humors/faults
दोषैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन (instrumental pl)
नैमित्तिकैःoccasional / incidental
नैमित्तिकैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootनैमित्तिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; विशेषण (instrumental pl)
तथाlikewise / in that manner
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb: 'thus/likewise')