Previous Verse
Next Verse

Shloka 55

प्रत्याहारवर्णनम्

Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence

नानात्वदर्शनं ज्ञानं ज्ञानाद्वै योग उच्यते / तेन बद्धस्य वै बन्धो मोक्षो मुक्तस्य तेन च

nānātvadarśanaṃ jñānaṃ jñānādvai yoga ucyate / tena baddhasya vai bandho mokṣo muktasya tena ca

Das Schauen der Vielheit ist Erkenntnis, und aus Erkenntnis wird Yoga genannt. Dadurch hat der Gebundene seine Fessel, und der Befreite erlangt Mokṣa.

nānātva-darśanamperception of diversity
nānātva-darśanam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootnānātva (नानात्व) + darśana (दर्शन) (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन); tatpuruṣa: नानात्वस्य दर्शनम्
jñānamknowledge
jñānam:
Pradhāna-nāma (प्रधान/Predicate)
TypeNoun
Rootjñāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन); predicate apposition
jñānātfrom knowledge
jñānāt:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootjñāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Ablative (पञ्चमी) Singular (एकवचन)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormAvyaya, emphatic particle (निश्चयार्थक)
yogaḥyoga, union/discipline
yogaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootyoga (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
ucyateis said/called
ucyate:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootvac (वच्) (धातु)
FormPresent (लट्), Passive voice (कर्मणि प्रयोग), 3rd person (प्रथमपुरुष) Singular (एकवचन)
tenaby that/through that
tena:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter/Masculine, Instrumental (तृतीया) Singular (एकवचन)
baddhasyaof the bound one
baddhasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootbaddha (बद्ध) < bandh (बन्ध्) (धातु)
FormKṛdanta past passive participle (क्त), used substantively; Masculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी) Singular (एकवचन)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormAvyaya, emphatic particle
bandhaḥbondage
bandhaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootbandha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
mokṣaḥliberation
mokṣaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootmokṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा) Singular (एकवचन)
muktasyaof the liberated one
muktasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootmukta (मुक्त) < muc (मुच्) (धातु)
FormKṛdanta past passive participle (क्त), used substantively; Masculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी) Singular (एकवचन)
tenaby that
tena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter/Masculine, Instrumental (तृतीया) Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya, conjunction