Shloka 26
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
ऊर्ध्वभावो ह्यधोभावः सुखदुःखे प्रियाप्रिये / सर्वमेतत्प्रपञ्चस्थं गुणमात्रात्मकं स्मृतम्
Transliteration
ūrdhvabhāvo hyadhobhāvaḥ sukhaduḥkhe priyāpriye / sarvametatprapañcasthaṃ guṇamātrātmakaṃ smṛtam
Translation
Aufstieg und Abstieg, Glück und Leid, Liebes und Unliebes — all dies steht im Bereich der Erscheinungswelt und gilt als von nichts als den Guṇas gewoben.
Word by Word
ūrdhva-bhāvaḥthe upward state
ūrdhva-bhāvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootūrdhva (प्रातिपदिक) + bhāva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-प्रायः: ऊर्ध्वः भावः
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
adhaḥ-bhāvaḥthe downward state
adhaḥ-bhāvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhaḥ (अव्यय-प्रातिपदिकवत्) + bhāva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-प्रायः: अधः भावः
sukha-duḥkhepleasure and pain
sukha-duḥkhe:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsukha (प्रातिपदिक) + duḥkha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः
priya-apriyethe dear and the not-dear
priya-apriye:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpriya (प्रातिपदिक) + apriya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः
sarvamall (this)
sarvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
etatthis
etat:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
prapañca-sthamsituated in the manifested world
prapañca-stham:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprapañca (प्रातिपदिक) + stha (कृदन्त; √sthā स्था)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः: प्रपञ्चे स्थितम्; ‘स्थ’ = क्तवत्/कृदन्त-प्राय विशेषण
guṇa-mātra-ātmakamconsisting of guṇas alone
guṇa-mātra-ātmakam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootguṇa (प्रातिपदिक) + mātra (प्रातिपदिक) + ātmaka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः: गुणमात्रम् आत्मा यस्य/यत् (अर्थतः ‘केवल-गुणस्वरूप’)
smṛtamis said/considered
smṛtam:
Kriyā (क्रियासमर्थ/विधेय)
TypeVerb
Rootsmṛta (कृदन्त; √smṛ स्मृ)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे विधेय (predicative)