Shloka 19
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
शब्दमात्रं तदाकाशं सर्वमावृत्य तिष्ठति / तत्र शब्दं गुमं तस्य भूतदिर्ग्रसते पुनः
Transliteration
śabdamātraṃ tadākāśaṃ sarvamāvṛtya tiṣṭhati / tatra śabdaṃ gumaṃ tasya bhūtadirgrasate punaḥ
Translation
Dieser Ākāśa steht da und umhüllt alles als reiner Klang. Dort wird sein verborgener Klang erneut vom tamasischen Bhūtādi verschlungen.
Word by Word
शब्द-मात्रम्mere sound (only sound)
शब्द-मात्रम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशब्द (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘mere sound’ qualifying ‘आकाशम्’
तत्-आकाशम्that ether/space
तत्-आकाशम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + आकाश (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘that ether’
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; object of gerund ‘आवृत्य’
आवृत्यhaving covered
आवृत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√वृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (gerund/absolutive); ‘having covered’
तिष्ठतिstands/remains
तिष्ठति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्था (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada
तत्रthere/in that (state)
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
शब्दम्sound
शब्दम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
गुणम्quality/attribute
गुणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; apposition to ‘शब्दम्’
तस्यof that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; genitive singular
भूत-आदिःBhūtādi (the elemental principle)
भूत-आदिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘the beginning/source of elements’
ग्रसतेabsorbs
ग्रसते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√ग्रस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; ‘swallows/absorbs’
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्तिवाचक-अव्यय (adverb: again)