Shloka 110
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
यावच्च सर्गप्रति सर्गकालस्तावज्जगत्तिष्ठति संनिरुध्य / पूर्वं हि तस्यैव च बुद्धिपूर्वं प्रवर्त्तते तत्पुरुषार्थंमेव
Transliteration
yāvacca sargaprati sargakālastāvajjagattiṣṭhati saṃnirudhya / pūrvaṃ hi tasyaiva ca buddhipūrvaṃ pravarttate tatpuruṣārthaṃmeva
Translation
Solange die Zeit von Sarga und Gegen-Sarga währt, bleibt die Welt gezügelt und geordnet bestehen. Denn von jeher setzt sich, mit bewusstem Verstand, allein eben dieses Puruṣārtha in Bewegung.
Word by Word
yāvatas long as
yāvat:
Kāla (काल/अवधि)
TypeIndeclinable
Rootyāvat (अव्यय)
Formपरिमाण/अवधिबोधक अव्यय (correlative: as long as)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
sarga-prati-sarga-kālaḥthe time of creation and re-creation
sarga-prati-sarga-kālaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarga (प्रातिपदिक) + prati (अव्यय/उपसर्गसदृश) + sarga (प्रातिपदिक) + kāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषसमासः (निर्देश/सम्बन्ध): ‘सर्गस्य प्रतिसर्गस्य च कालः’
tāvatso long
tāvat:
Kāla (काल/अवधि)
TypeIndeclinable
Roottāvat (अव्यय)
Formतावत्-शब्दः (correlative adverb: so long/that long)
jagatthe world
jagat:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tiṣṭhatistands / remains
tiṣṭhati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsthā (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
saṃnirudhyahaving restrained / having contained
saṃnirudhya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootsaṃ-ni-rudh (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘having restrained/contained’; अव्ययभाव (indeclinable participle)
pūrvampreviously / first
pūrvam:
Kāla (काल/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpūrva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative)
hiindeed / for
hi:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (particle: emphasis/causal)
tasyaof that
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन
evaonly / indeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
buddhi-pūrvamwith prior understanding / intentionally
buddhi-pūrvam:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootbuddhi (प्रातिपदिक) + pūrva (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषण (adverbial)
pravarttateproceeds / begins
pravarttate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-vṛt (धातु)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
tat-puruṣa-arthamfor that person’s purpose
tat-puruṣa-artham:
Karma (कर्म/उद्देश्य)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + puruṣa (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषसमासः (षष्ठी): ‘तत्पुरुषस्य अर्थम्’ (for that person’s purpose)
evaalone / indeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात