Shloka 20
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
तरलेन्दुकलाचूडास्फुरत्पोत्रमुखाम्बुजा / पुरः प्रहर्त्री समरे सर्वदा विक्रमोद्धता / अस्या अनुप्रचलिता गेयचक्ररथस्थिता
Transliteration
taralendukalācūḍāsphuratpotramukhāmbujā / puraḥ prahartrī samare sarvadā vikramoddhatā / asyā anupracalitā geyacakrarathasthitā
Translation
Mit einem Diadem, in dem die zitternde Mondsichel funkelte, und mit einem Antlitz wie ein strahlender Lotus, war sie im Kampf stets die Erste, die zuschlug, immer von Heldenmut erhoben. Ihrem Vorrücken folgte das Gefolge, auf dem Wagen mit den singenden Rädern, dem Geyacakra.
Word by Word
तरल-इन्दु-कलā-चूडā-स्फुरत्-पोत्र-मुख-अम्बुजाshe whose crest bears a trembling moon-digit and whose face-lotus (snout-like) is flashing
तरल-इन्दु-कलā-चूडā-स्फुरत्-पोत्र-मुख-अम्बुजा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतरल (प्रातिपदिक) + इन्दु (प्रातिपदिक) + कला (प्रातिपदिक) + चूडा (प्रातिपदिक) + स्फुरत् (कृदन्त, √स्फुर्) + पोत्र (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक) + अम्बुज (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्या: चूडायां तरल-इन्दु-कलाः, तथा मुखम् अम्बुजवत्, पोत्रवत्/पोत्र-सदृशं, स्फुरत्) — समास-विशेषणम्
पुरःin front
पुरः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरः (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb)
प्रहर्त्रीstriker, attacker (she)
प्रहर्त्री:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्र√हृ (धातु) → प्रहर्तृ (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृन्-प्रत्ययान्त कर्तृवाचक (agent noun)
समरेin battle
समरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन
सर्वदाalways
सर्वदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb)
विक्रम-उद्धताpuffed up with valor, fiercely bold
विक्रम-उद्धता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविक्रम (प्रातिपदिक) + उद्धत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुष-प्रायः ‘विक्रमेन उद्धता’ (inflamed by valor)
अस्याःof her
अस्याः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन; सर्वनाम
अनुप्रचलिताhaving advanced, moving along
अनुप्रचलिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनु+प्र√चल् (धातु) → प्रचलित (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकालिक कृदन्त (क्त) ‘having moved along/advanced’
गेय-चक्र-रथ-स्थिताstanding/placed on the chariot with singing wheels
गेय-चक्र-रथ-स्थिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगेय (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक) + स्थिता (कृदन्त, √स्था)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः ‘(गेयचक्ररथे) स्थिता’ + क्त-कृदन्त ‘स्थिता’