Shloka 153
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
ततः स पृथिवीं भित्त्वा रसातलमशोष्यत् / निर्दह्यान्ते तु पातालं वायुलोकमथादहत्
Transliteration
tataḥ sa pṛthivīṃ bhittvā rasātalamaśoṣyat / nirdahyānte tu pātālaṃ vāyulokamathādahat
Translation
Dann spaltete er die Erde und ließ Rasātala austrocknen; am Ende verbrannte er Pātāla und entflammte auch die Welt des Windes (Vāyuloka).
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
सम्बन्ध/कालाधिकरण (Temporal connector/काल)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), तस्मात्/ततः = ablatival adverb ‘thereupon/then’
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootpṛthivī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
भित्त्वाhaving split
भित्त्वा:
पूर्वक्रिया (Absolutive; prior action)
TypeVerb
Rootbhid (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having split/cleft’
रसातलम्Rasātala (netherworld)
रसातलम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootrasātala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समास: रस + अतल (षष्ठी/तत्पुरुष-प्रायः) ‘the nether region called Rasātala’
अशोष्यत्dried up
अशोष्यत्:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootśuṣ (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense not marked here; ‘dried up’
निर्दह्यhaving burnt up
निर्दह्य:
पूर्वक्रिया (Absolutive; prior action)
TypeVerb
Rootdah (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive) with उपसर्ग ‘निर्-’; ‘having burnt up completely’
अन्तेat the end
अन्ते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootanta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘at the end’ (adverbial locative)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (particle), contrast/emphasis
पातालम्Pātāla (netherworld)
पातालम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootpātāla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
वायुलोकम्the world/region of wind
वायुलोकम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootvāyu + loka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समास: वायोः लोकः (षष्ठी-तत्पुरुष)
अथthen
अथ:
सम्बन्ध/काल (Temporal connector)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), sequential connector
अदहत्burnt
अदहत्:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootdah (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन