Shloka 146
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
सर्वलोकप्रणाशश्च सो ऽग्निर्भूत्वानुमण्डली / चतुर्लोकमिदं सर्वं निर्दहत्याशु तेजसा
Transliteration
sarvalokapraṇāśaśca so 'gnirbhūtvānumaṇḍalī / caturlokamidaṃ sarvaṃ nirdahatyāśu tejasā
Translation
Jenes Feuer, zum Verderben aller Welten geworden, breitete sich kreisförmig aus und verbrannte mit seinem Glanz rasch diese vier Welten insgesamt.
Word by Word
sarva-loka-praṇāśaḥthe destruction of all worlds
sarva-loka-praṇāśaḥ:
Karta (कर्ता) (appositional/descriptor)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक) + loka (प्रातिपदिक) + praṇāśa (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (determinative): ‘destruction of all worlds’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
saḥhe/that (fire)
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन सर्वनाम
agniḥfire
agniḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
bhūtvāhaving become
bhūtvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु) + tvā (त्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive): ‘having become’
anu-maṇḍalīencircling (in a circle)
anu-maṇḍalī:
Karta (कर्ता) (qualifier)
TypeAdjective
Rootanu (उपसर्ग/अव्यय) + maṇḍalī (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘forming a circle/encircling’ (as adjective of agniḥ)
catur-lokamthe four worlds
catur-lokam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcatur (संख्या-प्रातिपदिक) + loka (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास: ‘four worlds’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
idamthis
idam:
Karma (कर्म) (qualifier)
TypeAdjective
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन सर्वनाम; विशेषण (to catur-lokam)
sarvamentire/all
sarvam:
Karma (कर्म) (qualifier)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
nirdahatiburns up
nirdahati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootnir-√dah (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
āśuquickly
āśu:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootāśu (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
tejasāby (its) brilliance/energy
tejasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottejas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन