Shloka 131
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
प्रहरति प्रकुरुते सर्गस्य प्रलयं पुनः / सुषुप्सुर्भगवान्ब्रह्मा प्रजाः संहरते तदा
Transliteration
praharati prakurute sargasya pralayaṃ punaḥ / suṣupsurbhagavānbrahmā prajāḥ saṃharate tadā
Translation
Die Zeit bewirkt immer wieder den Pralaya der Schöpfung, gleichsam indem sie ihn schlägt. Dann zieht der erhabene Brahmā, in den Schlaf sinkend, die Geschöpfe (prajā) in sich zurück.
Word by Word
praharatistrikes/sets in motion
praharati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√hṛ (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
prakurutebrings about/does
prakurute:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√kṛ (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
sargasyaof creation
sargasya:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsarga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध
pralayamdissolution
pralayam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpralaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
punaḥagain
punaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय (adverb): पुनरावृत्ति (again)
suṣupsuḥwishing to sleep
suṣupsuḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsuṣupsu (प्रातिपदिक; desiderative sense from √svap)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वर्तमान-इच्छार्थक विशेषण: ‘desiring to sleep’
bhagavānthe Blessed Lord
bhagavān:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गुणवाचक संज्ञा
brahmāBrahmā
brahmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
prajāḥcreatures/subjects
prajāḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
saṃharatewithdraws/destroys
saṃharate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-√hṛ (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
tadāthen
tadā:
Adhikaraṇa (अधिकरण/temporal)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)