Shloka 99
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
चीरपत्राचिनधरा निष्क्रिया निष्परिग्रहाः / वर्णाश्रमपरिभ्रष्टाः संकरं घोरमास्थिताः / एतां काष्ठामनुप्राप्ता अल्पशेषाः प्रजास्ततः
Transliteration
cīrapatrācinadharā niṣkriyā niṣparigrahāḥ / varṇāśramaparibhraṣṭāḥ saṃkaraṃ ghoramāsthitāḥ / etāṃ kāṣṭhāmanuprāptā alpaśeṣāḥ prajāstataḥ
Translation
Sie trugen Lumpen, Blätter und Baumrinde, waren ohne Praxis und ohne Besitz; vom Dharma der Varṇa und Āśrama abgeirrt, gerieten sie in ein schreckliches Durcheinander. So gelangten die Menschen an diesen äußersten Punkt, und nur wenige blieben übrig.
Word by Word
चीर-पत्र-अचिन-धराःwearing bark-garments, leaves, and rags
चीर-पत्र-अचिन-धराः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootचीर (प्रातिपदिक) + पत्र (प्रातिपदिक) + अचिन (प्रातिपदिक) + धर (धृ-धातुज, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; बहुव्रीहिसमास (possessive): ‘ये चीर-पत्र-अचिनं धरन्ति’
निष्क्रियाःinactive
निष्क्रियाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिष्क्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
निष्परिग्रहाःwithout possessions
निष्परिग्रहाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिष्परिग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
वर्ण-आश्रम-परिभ्रष्टाःfallen from varṇa and āśrama duties
वर्ण-आश्रम-परिभ्रष्टाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवर्ण (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक) + परिभ्रष्ट (भ्रंश्-धातुज, क्त-प्रत्यय, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषार्थ (from/away from): ‘वर्णाश्रमात् परिभ्रष्टाः’
संकरम्confusion/mixing (social disorder)
संकरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
घोरम्terrible
घोरम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (संकरम्)
आस्थिताःhaving adopted / having entered
आस्थिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootआ-स्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘आस्थित’ = having entered/assumed
एताम्this
एताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (काष्ठाम्)
काष्ठाम्extreme limit / final stage
काष्ठाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाष्ठा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘काष्ठा’ = limit/ultimate state
अनुप्राप्ताःhaving reached
अनुप्राप्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअनु-प्राप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘having reached’
अल्प-शेषाःfew remaining
अल्प-शेषाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअल्प (प्रातिपदिक) + शेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय: ‘अल्पः शेषः येषाम्/ये’
प्रजाःpeople/creatures
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तृ/विषय (subject)
ततःthen/thereafter
ततः:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तदर्थे अपादान/हेतु/कालवाचक (thereupon/thereafter)