Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 120
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
यथा युगानां परिवर्त्तनानि चिरप्रवृत्तानि युगस्वभावात् / तथा न संतिष्ठति जीवलोकः क्षयोदयाभ्यां परिवर्त्तमानः
Transliteration
yathā yugānāṃ parivarttanāni cirapravṛttāni yugasvabhāvāt / tathā na saṃtiṣṭhati jīvalokaḥ kṣayodayābhyāṃ parivarttamānaḥ
Translation
Wie die Wandlungen der Yugas seit langer Zeit aus der Natur der Yugas selbst fortlaufen, so bleibt auch die Welt der Lebewesen nicht bestehen: sie wandelt sich zwischen Verfall und Aufstieg.
Word by Word
यथाjust as
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय (यथार्थे/उपमान-प्रस्ताव)
युगानाम्of the yugas
युगानाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyuga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
परिवर्तनानिchanges, cycles
परिवर्तनानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpari + √vṛt (वृत् धातु) → parivartana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चिर-प्रवृत्तानिlong-continuing
चिर-प्रवृत्तानि:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcira (प्रातिपदिक) + pravṛtta (कृदन्त; pra+√vṛt)
Formकर्मधारय-समास; 'प्रवृत्त' = भूतकृदन्त (क्त), विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
युग-स्वभावात्from the nature of the yugas
युग-स्वभावात्:
Hetu (हेतु/कारण)
TypeNoun
Rootyuga (प्रातिपदिक) + svabhāva (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेतौ (cause)
तथाso, likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध)
संतिष्ठतिstands firm, remains
संतिष्ठति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam + √sthā (स्था धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
जीव-लोकःthe world of living beings
जीव-लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjīva (प्रातिपदिक) + loka (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्षय-उदयाभ्याम्by decay and rise (loss and emergence)
क्षय-उदयाभ्याम्:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootkṣaya (प्रातिपदिक) + udaya (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (इतरेतर); पुंलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन; साधन/हेतु-भावे
परिवर्त्तमानःundergoing change, revolving
परिवर्त्तमानः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpari + √vṛt (वृत् धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/Present active participle) 'परिवर्त्तमान'; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (जीवलोकस्य)