Shloka 31
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
चन्द्रादित्यौ सनक्षतौ संग्रहः सह वायुना / लोकालोकं च यत् किञ्चिदण्डे तस्मिन्प्रतिष्टितम्
Transliteration
candrādityau sanakṣatau saṃgrahaḥ saha vāyunā / lokālokaṃ ca yat kiñcidaṇḍe tasminpratiṣṭitam
Translation
Mond und Sonne samt Sternen, und ihr gesamter Verband mit dem Wind—alles, was Loka und Aloka heißt, ist in jenem Ei gegründet.
Word by Word
चन्द्रादित्यौthe moon and the sun
चन्द्रादित्यौ:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootचन्द्र + आदित्य (प्रातिपदिकौ)
Formद्वन्द्व-समास (copulative): चन्द्रः + आदित्यः; पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन (Dual)
स-नक्षतौtogether with the stars
स-नक्षतौ:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसह (उपपद) + नक्षत्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (adverbial/comitative): स(=सह) + नक्षत्र; पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन (Dual); चन्द्रादित्यौ इत्यस्य विशेषणम्
संग्रहःthe collection/aggregate
संग्रहः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootसंग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
सहtogether with
सह:
सहकारक (Sahārtha/Comitative)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), सहार्थक (comitative)
वायुनाwith wind
वायुना:
करण (Karaṇa/Instrumental)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
लोकालोकम्the (region of) light and non-light; Lokāloka
लोकालोकम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootलोक + अलोक (प्रातिपदिकौ)
Formद्वन्द्व-समास: लोकः + अलोकः; नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular)
चand
च:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
यत्whatever
यत्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (relative), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular)
किञ्चित्anything; something
किञ्चित्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (indefinite), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular)
अण्डेin the egg
अण्डे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootअण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (demonstrative), नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
प्रतिष्ठितम्is established/placed
प्रतिष्ठितम्:
क्रियाविशेषण/विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootप्र-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); (यत् किञ्चित् ... लोकालोकम्) इत्यस्य विधेयम्