Shloka 83
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
मण्डलानां शतं पूर्मं त्र्यशीत्यधिकमुत्तरम् / चरते दक्षिणे चापि तावदेव विभावसुः
Transliteration
maṇḍalānāṃ śataṃ pūrmaṃ tryaśītyadhikamuttaram / carate dakṣiṇe cāpi tāvadeva vibhāvasuḥ
Translation
Vibhāvasu (die Sonne) durchläuft nach Norden zuerst hundert Kreise und dann weitere dreiundachtzig; nach Süden durchläuft er ebenso viele.
Word by Word
मण्डलानाम्of the circles/circuits
मण्डलानाम्:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन
शतम्a hundred
शतम्:
कर्म/परिमाण (Measure/परिमाण)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अत्र संख्यावाचकं (numeral)
पूर्वम्first; previously
पूर्वम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial)
त्र्यशीतिःeighty-three
त्र्यशीतिः:
परिमाण (Measure/परिमाण)
TypeNoun
Rootत्रि + अशीति (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास = 83; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अधिकम्additional; more
अधिकम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअधिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण ‘additional’
उत्तरम्further; subsequent
उत्तरम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier)
चरतेmoves; traverses
चरते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
दक्षिणेin the south; on the southern course
दक्षिणे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-अव्यय (particle: also/even)
तावत्so much; that many
तावत्:
परिमाण (Measure/परिमाण)
TypeAdjective
Rootतावत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; परिमाणवाचक (quantifier)
एवexactly; indeed
एव:
अवधारण (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphasis)
विभावसुःthe Sun (Vibhāvasu)
विभावसुः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविभावसु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन