Shloka 55
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
तेन त्वां न विभूषोमि प्रतिकूलो हि मे भवः / इत्युक्तवांस्तदा दक्षः संप्रमूढेन चेतसा
Transliteration
tena tvāṃ na vibhūṣomi pratikūlo hi me bhavaḥ / ityuktavāṃstadā dakṣaḥ saṃpramūḍhena cetasā
Translation
Darum schmücke ich dich nicht; denn Bhava ist mir feindlich gesinnt — so sprach damals Daksha, dessen Geist von Verblendung umnachtet war.
Word by Word
तेनtherefore/by that (reason)
तेन:
Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन; सर्वनाम
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्वम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; सर्वनाम
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध/negation particle)
विभूषोमिI adorn/honour
विभूषोमि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + भूष् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st), एकवचन
प्रतिकूलःhostile/unfavourable
प्रतिकूलः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रतिकूल (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (of भवः)
हिfor/indeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle; emphasis/causal)
मेmy/to me
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/genitive), एकवचन; सर्वनाम
भवःBhava (Śiva)
भवः:
Karta (कर्ता) (of implied ‘अस्ति’)
TypeNoun
Rootभव (प्रातिपदिक; शिव-नाम)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (उद्धरण/quotative particle)
उक्तवान्having said
उक्तवान्:
Karta (कर्ता) (apposition to दक्षः)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) → उक्तवत् (कृदन्त)
Formभूतकालिक क्तवत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (perfect participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘having said’
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय (कालवाचक/adverb of time)
दक्षःDakṣa
दक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
संप्रमूढेनwith a bewildered
संप्रमूढेन:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसं + प्र + मुह् (धातु) → संप्रमूढ (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP) used adjectivally; नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन; विशेषण (of चेतसा)
चेतसाmind
चेतसा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootचेतस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन